Biuletyn Polonistyczny

Rozprawa doktorska

Data dodania: 31.10.2016

Kreowanie postaci w polskim romansie barokowym

Dziedzina:
Historia i teoria sztuki, sztuki plastyczne, kultura wizualna

Celem dysertacji była analiza polskich romansów barokowych pod kątem kreowania bohaterów literackich, z zamiarem wychwycenia elementów wspólnych oraz tych, które świadczą o indywidualnym traktowaniu zagadnienia. Badanie kreacji postaci stanowić miało kontynuację istniejącej analizy świata przedstawionego w polskim romansie barokowym.

Przedmiot badań stanowiło 16 utworów następujących poetów: Hieronima Morsztyna (zbiory Filomachija oraz przypisywane mu Antypasty małżeńskie), Samuela Twardowskiego (Nadobna Paskwalina), Wacława Potockiego (Judyta, Wirginia, Syloret, Tressa i Gazela, Lidia oraz Argenida), Hermana Drobiszewskiego (Opisanie Kalinowskich), Adama Korczyńskiego (Złocista przyjaźnią zdrada) oraz Elżbiety Drużbackiej (Fabuła o książęciu Adolfie).

Najważniejsze wnioski brzmią następująco: wspólna wszystkim „historyjom” jest przede wszystkim ta cecha, która odróżnia romans od eposu, to znaczy kreacja postaci kobiecych jako pierwszoplanowych, aktywnych. W zakresie portretowania wewnętrznego bohaterów autorzy obficie czerpali z loci communes charakterystycznych dla „historyj”, ale w poszczególnych utworach bywa różnie. Samuel Twardowski i Adam Korczyński na przykład dbali o pogłębienie psychologiczne wizerunków, natomiast Herman Drobiszewski (który jako jedyny nie oparł się na pierwowzorze literackim, ale przedstawił postaci historyczne) stworzył bohaterów schematycznych. Charakterystyczną cechą ogólną romansów jest też oszczędność portretowania zewnętrznego postaci w zakresie piękna. Jedynie deskrypcje brzydoty bywają dokładne. Odstąpienie od deskrypcji wyglądu, zastąpienie jej schematem, zauważamy także wtedy, gdy bohater jest nośnikiem zalecanej postawy moralnej. Zdarzają się też sytuacje, gdy zmiana postawy życiowej protagonisty sygnalizowana jest właśnie zmianą wizerunku. Autorzy posługują się typami bohaterów pełniących określone funkcje, ale postaci z dalszych planów, mimo iż definiowane przynależnością do danego typu, są przeważnie dość wyraziste i barwne. Nie unikano „trudnych” tematów, rzadko podejmowanych w dawnej literaturze, jak sadyzm, kalectwo czy przemoc psychiczna. Rezultaty tego zainteresowania wypadały całkiem nieźle, zarówno od strony obserwacji psychologicznej, jak i ujęcia literackiego.

Miłość w utworach, choć nietrudno wskazać stały zasób toposów, z którego chętnie czerpano, nie jest przedstawiana schematycznie. Autorzy nie tylko przedstawiali uczucie jako statyczne, ale bywa, że rodziło się ono dopiero w bohaterze pod wpływem czasu. W utworach rzadko zostaje dokładnie opisane spełnienie miłosne. Polskie romanse realizowały zalecane postulaty (na przykład schemat pięciu stopni miłości), a echem odbijały się w nich tendencje zachodnie.

Patrząc na analizowane utwory z perspektywy rozwojowej, widać pewną ewolucję w kierunku samodzielności w konstruowaniu bohatera literackiego, kosztem zmniejszenia udziału schematów i typów. Trudno tu jednak określić, jak duży wpływ na indywidualność kreacji miał bieg czasu, a ile zawdzięczamy talentowi pisarskiemu poety. Romanse Hieronima Morsztyna i Elżbiety Drużbackiej dzieli ponad sto lat. Tym, co można dostrzec u poetki, jest mniejszy stopień nasycenia konwencjonalnymi toposami, częściej występującymi we wcześniejszych tekstach. Także u Adama Korczyńskiego, którego utwór pochodzi z przełomu XVII i XVIII wieku, widzimy swego rodzaju grę z konwencją gatunkową.

Niewątpliwy był wkład romansopisarzy w rozwój powieści, romans bowiem wykreował zalążkowo elementy, które później przejęła i rozwinęła powieść. Z pewnością najważniejsze z nich to pogłębiony rys psychologiczny, próby stworzenia nieschematycznego, wielowymiarowego bohatera, podjęcie się ukazania ewolucji poglądów postaci, a nawet zmiany obranej drogi życiowej. W romansach główni bohaterowie nie zawsze pochodzą z wysokiego stanu, co również jest istotne dla rozwoju powieści.

Informacje

Data otwarcia przewodu:
27.06.2014
Termin zakończenia pracy:
21.11.2016

Zobacz także

01.12.2015

Wacław Potocki Syloret". Edycja krytyczna i komentarz

Edycja krytyczna Syloreta Wacława Potockiego została zbudowana według klasycznego schematu: wstęp - edycja - objaśnienia. Wstęp historycznoliteracki zawiera sygnalizowane w skrócie niektóre z ważniejszych i skomplikowanych problemów związanych z utworem (schematy fabularne, technika narracyjna, możliwe źródła literackich inspiracji, propozycja interpretacji). Ze względu na rozmiary dzieła nie dostarcza ich wyczerpującego omówienia, stanowić może jedynie prolegomena filologiczno-interpretacyjne do romansu Potockiego.

18.11.2015

Obraz osoby duchownej w dziewiętnastowiecznych pamiętnikach, dziennikach i twórczości literackiej polskiego kleru

Zadania badawcze

20.02.2016

Gabinet luster. Śmiech w twórczości Zbigniewa Herberta

Praca podejmuje temat humoru, satyry oraz groteski w twórczości Zbigniewa Herberta: ich genezy, odmian oraz funkcji. Analizowane są wiersze, proza, publicystyka oraz dramaty, które tematyzują lub implikują komizm. Elementem łączącym wszystkie wątki pracy jest śmiech rozumiany wieloaspektowo: jako fakt antropologiczny, programowana przez pisarza reakcja czytelnika, jednocześnie zaś jako reakcja samego pisarza na zjawiska świata realnego, manifestacja jego postawy wobec rzeczywistości. Śmiech jest tu pojmowany nie tylko w kategoriach wesołości lub rozbawienia - może być reakcją na smutek, odczucie grozy, tragizmu albo absurdu.

27.09.2017

Obraz Paryża w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski

Głównym celem rozprawy jest odnalezienie i zebranie tekstów literackich, których tematem jest Paryż, oraz ich analiza. Ze względu na obszerność materiału wyczerpująca analiza tematu nie była możliwa, tak więc pewien wybór omawianych zagadnień był niezbędny. Zbadano tylko najważniejsze motywy i powieści. Pierwsza część rozprawy zawiera rozważania na temat historii Paryża i jego roli kulturowej. Znajomość historii miasta i relacji polsko-francuskich jest konieczna do zrozumienia sensu powieści, których akcja odbywa się w Paryżu. Ponadto zaprezentowano i omówiono stan badań: francuskie studia historyczne z XIX wieku, słowniki, encyklopedie, przewodniki, gazety i współczesne badania interdyscyplinarne dotyczące Paryża w ogóle (literatura, kultura, historia). Następnie ukazano krótki przegląd motywu Paryża w literaturze francuskiej. Zwraca się uwagę na najbardziej wyróżniające się tematy, typ tekstów i ich strukturę. Następnie omówiono motyw Paryża w dziejach literatury polskiej, od XVI wieku do początku wieku XX (proza, poezja, dramat). Główną częścią rozprawy jest opracowanie najważniejszych powieści, których akcja toczy się w XIX-wiecznym Paryżu. Opisano najpopularniejsze motywy (paryżanka, flânerie, samotna kobieta w Paryżu, artyści i sztuka, miasto-potwór, imigranci polscy, syndrom paryski itp.). Analizę tekstów przeprowadzono przy użyciu konwencjonalnych narzędzi interpretacyjnych oraz najnowszych dyscyplin i metod badawczych związanych z badaniami urbanistycznymi, takimi jak: filozofia miasta, geografia kulturowa, antropologia miasta, geokrytyzm, geopoetyka. Obraz Paryża w opowiadaniach i powieściach historycznych został omówiony osobno. Niniejsza rozprawa zawiera suplement w postaci tabeli przedstawiającej powieści o Paryżu odnalezione podczas badań. Zostały podzielone na grupy i krótko scharakteryzowane.

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywanena Twoim dysku, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Sprawdź informacje o plikach cookies.