1
00:00:00,240 --> 00:00:05,720
Tak naprawdę humanistyka 
zawsze była reakcją na zastaną rzeczywistość.

2
00:00:06,160 --> 00:00:12,680
Tak naprawdę
architektura i urbanistyka zawsze przynależała de facto do dziedziny humanistycznej.

3
00:00:12,720 --> 00:00:19,120
Natomiast pewne ramy w które jesteśmy wtłoczeni poprzez te struktury, takie ministerialne,

4
00:00:19,160 --> 00:00:22,841
związane po prostu z tym administracyjnym podziałem dyscyplin,

5
00:00:22,841 --> 00:00:25,075
czasem zacierają jakby tą płynność.

6
00:00:25,075 --> 00:00:27,195
To jest, bym powiedziała,

7
00:00:27,195 --> 00:00:32,800
o takim charakterze transgresyjnym, przekraczającym granice dyscyplin, dziedzin. 

8
00:00:32,800 --> 00:00:37,696
[Muzyka]
Zapraszamy do wysłuchania odcinków

9
00:00:37,696 --> 00:00:40,882
nowej serii podcastu "Spotkania Biuletynu",

10
00:00:40,882 --> 00:00:44,880
zatytułowanej "Polonistyka zaangażowana".

11
00:00:44,880 --> 00:00:49,029
Polonistyka nie jest
bezradnym przyglądanie się światu.

12
00:00:49,029 --> 00:00:56,120
Daje narzędzia by się w nim odnaleźć, pomóc go zrozumieć, zapobiec wykluczeniu i osamotnieniu.

13
00:00:57,130 --> 00:01:02,079
Taka jest polonistyka, którą chcemy pokazać

14
00:01:02,079 --> 00:01:05,377
poprzez nasz projekt:

15
00:01:05,377 --> 00:01:07,880
polonistyka zaangażowana.

16
00:01:07,880 --> 00:01:16,984
[Muzyka]

17
00:01:16,984 --> 00:01:23,360
Dzisiejszy podcast prowadzi doktor Aleksandra Wójtowicz, adiunkt w
Instytucie Badań Literackich PAN,

18
00:01:23,360 --> 00:01:27,106
kierowniczka studiów podyplomowych
Humanistyka architektoniczna

19
00:01:27,106 --> 00:01:28,939
oraz projektu Humanistyka architektoniczna

20
00:01:28,939 --> 00:01:31,968
jako humanistyka obywatelska,

21
00:01:31,968 --> 00:01:36,921
członkini Zespołu Nazewnictwa Miejskiego miasta stołecznego Warszawy.

22
00:01:36,921 --> 00:01:41,281
Sformułowała założenia literaturoznawstwa architektonicznego.

23
00:01:41,281 --> 00:01:47,866
Jej gośćmi są: doktor
Krystyna Ilmurzyńska, adiunkt na wydziale architektury Politechniki Warszawskiej,

24
00:01:47,866 --> 00:01:54,360
specjalistka w zakresie integracji architektury i urbanistyki w kontekście
życia społecznego i przyrodniczego,

25
00:01:54,360 --> 00:01:57,631
autorka oraz współautorka projektów
architektonicznych

26
00:01:57,631 --> 00:02:01,626
zrealizowanych wspólnie z Markiem Budzyńskim i Zbigniewem Badowskim.

27
00:02:01,626 --> 00:02:06,906
Doktor habilitowany Włodzimierz Pessel, kulturoznawca, skandynawista,

28
00:02:06,906 --> 00:02:12,563
badacz kultury miejskiej i urbanomarginaliów (należy zaznaczyć, iż jest to jego autorski koncept),

29
00:02:12,563 --> 00:02:16,040
z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego

30
00:02:16,040 --> 00:02:20,839
wykładowca studiów miejskich przy Wydziale Geografii i studiów regionalnych UW,

31
00:02:20,839 --> 00:02:27,714
doktor Andrzej Skalimowski, historyk specjalizujący się w dziejach społecznych historii
architektury i urbanistyki

32
00:02:27,714 --> 00:02:31,145
oraz tematyce związanej z przestrzennym przemysłowym,

33
00:02:31,145 --> 00:02:33,669
adiunkt w Instytucie Historii Nauki PAN

34
00:02:33,669 --> 00:02:39,288
oraz kierownik działu naukowego Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki.

35
00:02:39,288 --> 00:02:43,730
[Aleksandra Wójtowicz:]
Literaturoznawstwo architektoniczne jest podejściem nastawionym na cel,J

36
00:02:43,730 --> 00:02:51,581
które angażuje różne metody badawcze, różne ujęcia literaturoznawcze i z zakresu kulturowych badań nad przestrzenią,

37
00:02:51,581 --> 00:02:56,285
ale realizowane w odpowiedzi na konkretne zapotrzebowanie społeczne,

38
00:02:56,285 --> 00:03:04,238
czyli wpisujące się w politykę nauki dążącą do społecznego oddziaływania badań humanistycznych.

39
00:03:04,238 --> 00:03:10,254
Wpisuje się w założenia
humanistyki zaangażowanej poprzez propozycję badań

40
00:03:10,254 --> 00:03:17,560
w ramach których
literaturoznawca analizujący relacje przestrzeni i społeczeństwa przez
pryzmat zapisów tekstowych 

41
00:03:17,560 --> 00:03:23,159
może zaoferować wyniki swoich badań gremiom decyzyjnym, architektom, urbanistom,

42
00:03:23,159 --> 00:03:29,568
tym sektorom, które odpowiadają za
przekształcanie, analizowanie i tworzenie przestrzeni

43
00:03:29,568 --> 00:03:35,765
zarówno w jej fizycznym jak i,
co jest bardzo istotne, kulturowym wymiarze.

44
00:03:35,765 --> 00:03:44,047
Jak architekci, którzy są
sprawcami w tej dziedzinie związanej z przestrzenią fizyczną

45
00:03:44,047 --> 00:03:49,448
zapatrują się na kwestie zależności przestrzeni realnej i wyobrażonej?

46
00:03:49,448 --> 00:03:53,003
Zwracam się tu do doktor Krystyny Ilmurzyńskiej.

47
00:03:53,003 --> 00:03:59,050
Czy w procesie projektowym jest miejsce na uwzględnienie sfery emocji, wrażeń?

48
00:03:59,050 --> 00:04:03,080
A jeśli tak (wydaje mi się, że tak) 
to w jaki sposób uobecnia się

49
00:04:03,080 --> 00:04:08,841
ta wrażliwość autora
projektów architektonicznych, urbanistycznych?

50
00:04:08,841 --> 00:04:14,724
Jakie są zasoby, materiały, istotne w procesie projektowania

51
00:04:14,724 --> 00:04:17,679
nie tylko przestrzeni w jej fizycznym wymiarze, 

52
00:04:17,679 --> 00:04:20,538
ale także w tym wymiarze wyobrażonym?

53
00:04:20,538 --> 00:04:25,873
[Krystyna Ilmurzyńska]: Ja zaczęłabym od tego, że architekci operują przestrzenią wyobrażoną,

54
00:04:25,873 --> 00:04:29,238
bo rzeczywistymi sprawcami są ci, którzy budują

55
00:04:29,238 --> 00:04:34,513
albo mają władzę choćby finansową czy polityczną nad tym co jest budowane.

56
00:04:34,513 --> 00:04:37,751
Także architekci, nie mówiąc już o urbanistach,

57
00:04:37,751 --> 00:04:41,498
zawsze operują wyobrażeniem przestrzeni

58
00:04:41,498 --> 00:04:48,215
i wydaje mi się, że istotnym, 
chociaż może teraz trochę niedostrzeganym aspektem,

59
00:04:48,215 --> 00:04:54,065
jest cały czas ten rdzeń twórczości pozaracjonalnej w projektowaniu,

60
00:04:54,065 --> 00:04:59,339
ponieważ właśnie ta sfera
osobistej wrażliwości czy odczuć, czy emocji,

61
00:04:59,339 --> 00:05:03,404
jest czymś nieuniknionym.

62
00:05:03,404 --> 00:05:11,607
To jakby wiadomo, że nawet nauki ścisłe opierają się na pewnych pomysłach czy założeniach,

63
00:05:11,607 --> 00:05:15,288
które nie są możliwe do zweryfikowania empirycznie,

64
00:05:15,288 --> 00:05:17,601
czy do wywiedzenia z jakichś ścisłych praw,

65
00:05:17,601 --> 00:05:19,306
i architektura tym bardziej.

66
00:05:19,306 --> 00:05:27,419
Także nawet jeżeli projektowanie 
teraz teoretycznie wynika z bardzo pragmatycznych przesłanek,

67
00:05:27,419 --> 00:05:34,802
jest bardzo mocno uwarunkowane formalnymi sprawami, oczywiście finansowymi czy technicznymi,

68
00:05:34,802 --> 00:05:40,149
to jednak cały czas sposób, 
w jaki rozwiązujemy te zadane problemy,

69
00:05:40,149 --> 00:05:46,331
on, myślę, wynika z naszego wnętrza,
 po prostu z naszego myślenia i z naszego widzenia świata.

70
00:05:46,331 --> 00:05:51,727
Także wchłanianie w siebie wszystkich możliwych punktów widzenia,

71
00:05:51,727 --> 00:05:58,550
metafor, które widzimy wokół siebie albo właśnie wyczytujemy w literaturze,

72
00:05:58,550 --> 00:06:01,023
uważam, że jest tutaj kluczowe.

73
00:06:01,023 --> 00:06:03,696
Po prostu z tego wynika też nasza wrażliwość

74
00:06:03,696 --> 00:06:10,307
i myślę, że literatura, szczególnie literatura piękna, jest takim medium, które pozwala

75
00:06:10,307 --> 00:06:17,464
na bezpośredni niejako transfer pewnych obrazów rzeczywistości

76
00:06:17,464 --> 00:06:20,226
do podświadomości tego architekta, twórcy,

77
00:06:20,226 --> 00:06:26,873
który potem na pewno ma wpływ na to, w jaki sposób on tą przestrzeń wyobraża i ją potem rekonstruuje, 

78
00:06:26,873 --> 00:06:31,056
bo bardzo lubię powtarzać cytat z Bogdana Pniewskiego, który powiedział,

79
00:06:31,056 --> 00:06:35,229
że budynek powinien być pozytywną rekonstrukcją rzeczywistości.

80
00:06:35,229 --> 00:06:37,412
W stronę dobra publicznego, bo mówił o budynkach publicznych,

81
00:06:37,412 --> 00:06:42,626
ale właśnie to, co rekonstruujemy, w jaki sposób,

82
00:06:42,626 --> 00:06:47,502
to właśnie wynika z tej rzeczywistości, którą mamy wdrukowaną w siebie.

83
00:06:47,502 --> 00:06:52,635
I tutaj, myślę, że dla architektów niezwykle ważne jest to,

84
00:06:52,635 --> 00:06:54,906
w jaki sposób oglądają świat

85
00:06:54,906 --> 00:06:58,224
i w jaki sposób wchłaniają w siebie to, jaki on jest

86
00:06:58,224 --> 00:07:02,066
i uważam, że literatura, podobnie jak sztuki wizualne,

87
00:07:02,066 --> 00:07:05,288
dostarcza najpełniejszego obrazu świata,

88
00:07:05,288 --> 00:07:08,458
chociaż nie jest on uchwytny często, prawda?

89
00:07:08,458 --> 00:07:12,617
Bo literatura posługuje się metaforą, właśnie tym przekazem subiektywnych odczuć.

90
00:07:12,732 --> 00:07:20,504
[Aleksandra Wójtowicz:] 
To zatrzymajmy się nad tym.
Zastanawia mnie sprawa interpretacji, intuicji,

91
00:07:20,504 --> 00:07:30,260
która, oczywiście w różnym znaczeniu tego pojęcia, jest nieodzownym elementem twórczości także
architektonicznej, 

92
00:07:30,260 --> 00:07:34,727
tak zarówno pracy pisarskiej, jak i pracy interpretatora tekstu,

93
00:07:34,727 --> 00:07:42,569
Inaczej przebiega praca analityczna na dokumentach, na zapisach
faktograficznych, na materiałach obrazowych,

94
00:07:42,569 --> 00:07:48,895
a inaczej na dziełach, na
tekstach, które łączą fikcję literacką,

95
00:07:48,895 --> 00:07:56,022
które łączą informacje na temat epoki,  na temat odczuć zbiorowości 

96
00:07:56,022 --> 00:08:02,260
także z takim subiektywnym personalnym wrażeniem czy zapisem narratora.

97
00:08:03,087 --> 00:08:14,240
Chciałam zapytać o to, czy dla architekta, który obcuje z obrazem przestrzeni z poprzednich epok, z poprzednich wcieleń obiektu czy miejsca

98
00:08:14,240 --> 00:08:21,881
poprzez właśnie tekst literacki, tekst mocno taki zabarwiony subiektywnym właśnie sposobem przedstawienia świata,

99
00:08:21,881 --> 00:08:30,274
czy dla architekta jest to cecha, która taki materiał trochę dyskredytuje jako mało wiarygodny, 

100
00:08:30,274 --> 00:08:38,399
czy wręcz przeciwnie: czy staje się w pewien sposób zapisem relacji
jednostki z przestrzenią, jej wrażeń, 

101
00:08:38,399 --> 00:08:46,460
co może posłużyć jako jakąś taką
wskazówkę bardzo osobistego oglądu przestrzeni.

102
00:08:46,460 --> 00:08:52,815
Jednym słowem, czy fikcja
literacka, która gdzieś tam się pojawia w materiałach literackich,

103
00:08:52,815 --> 00:08:58,162
jest przeszkodą, czy raczej tym elementem intrygującym dla architekta?  

104
00:08:58,162 --> 00:09:01,920
[Krystyna Ilmurzyńska:]
No myślę, że właśnie intrygującym w literaturze, 

105
00:09:01,920 --> 00:09:07,568
bo zakładam, że literatura oczywiście
nie jest nigdy jedynym źródłem informacji o tej przestrzeni,

106
00:09:07,568 --> 00:09:12,386
ale prześledzenie, czy właśnie interpretacja tych pojedynczych relacji,

107
00:09:12,386 --> 00:09:17,120
pozwala na przykład na wychwycenie jakiegoś specyficznego ducha miejsca 

108
00:09:17,120 --> 00:09:21,680
wynikającego z jego historii właśnie, 
z tego jak jest postrzegane.

109
00:09:21,680 --> 00:09:27,640
Dla mnie takim przykładem świetnym jest esej Marty Zielińskiej o placu Defilad,

110
00:09:27,640 --> 00:09:36,325
która interpretuje kolejne dzieła
literackie i właśnie wychwytuje tego tego ducha otoczenia Pałacu Kultury,

111
00:09:36,325 --> 00:09:43,289
który jest w jakimś sensie jednak,
myślę, że wszystkim warszawiakom dobrze znany,  

112
00:09:43,289 --> 00:09:50,751
chociaż trudno go wychwycić, bo ona tam podkreśla pewną trwałość nietrwałości tego miejsca

113
00:09:50,751 --> 00:09:59,344
i właśnie robi to przez interpretacje niezwykle subiektywnych, 
a czasami włożonych pomiędzy wiersze, opisów Tyrmanda,

114
00:09:59,344 --> 00:10:03,200
czy interpretując brak tego miejsca 

115
00:10:03,200 --> 00:10:09,200
z kolei w twórczości bodajże Białoszewskiego.

116
00:10:09,200 --> 00:10:14,320
Także trudno powiedzieć, czy dla architekta czy urbanisty byłaby to, 

117
00:10:14,320 --> 00:10:20,640
mogłaby to być, jakaś bezpośrednia wskazówka, prawda, do
do projektu.

118
00:10:20,640 --> 00:10:26,160
Natomiast na pewno jest to sposób 
w jaki tego ducha miejsca można
uchwycić, 

119
00:10:26,160 --> 00:10:31,120
tego czego się nie znajdzie w żadnych ankietach, badaniach czy nawet na
mapach,

120
00:10:31,120 --> 00:10:36,600
tak, chociaż oczywiście ona też do map się odwołuje, do stanu faktycznego.

121
00:10:36,600 --> 00:10:41,545
[Aleksandra Wójtowicz:]
Myślę, że to jest bardzo dobry przykład w kontekście naszej rozmowy, 

122
00:10:41,545 --> 00:10:45,519
ponieważ profesor Zielińska jest właśnie literaturoznawcą,

123
00:10:45,519 --> 00:10:50,120
który zajmuje się zagadnieniem przestrzeni w literaturze,
kartografią literacką między innymi,

124
00:10:50,120 --> 00:10:54,738
i pamiętam sprzed kilku lat tekst Twojego autorstwa,

125
00:10:54,738 --> 00:10:59,399
który przygotowywałaś w ramach grantu właśnie "Literaturoznawstwo
architektoniczne".

126
00:10:59,399 --> 00:11:03,320
Ten tekst poświęcony był między innymi niezrealizowanym
projektom zagospodarowania placu Defilad

127
00:11:03,320 --> 00:11:07,920
i właśnie przywołanie to się
pojawiało - do tekstów literackich,

128
00:11:07,920 --> 00:11:12,605
i co jest właśnie dla mnie tutaj bardzo takie interesujące,

129
00:11:12,605 --> 00:11:17,920
oglądanych przez pryzmat tych kategorii badawczych, którymi
posługuje się literaturoznawca. 

130
00:11:17,920 --> 00:11:22,639
I wydaje mi się, że to jest właśnie taki fajny przykład potwierdzający założenia 

131
00:11:22,639 --> 00:11:27,480
tego podejścia o którym mówimy od początku: że ten duch miejsca o którym mówisz

132
00:11:27,480 --> 00:11:32,987
 jest bardzo ciekawym i przydatnym aspektem w procesie projektowym,

133
00:11:32,987 --> 00:11:36,174
a jednocześnie ten warsztat literaturoznawczy,

134
00:11:36,174 --> 00:11:40,214
bo w tym przypadku mamy właśnie esej już badacza,

135
00:11:40,214 --> 00:11:43,829
pomaga, wspiera, otwiera na jeszcze jakieś dodatkowe aspekty,

136
00:11:43,829 --> 00:11:49,480
posługując się rozpoznaniami z zakresu na przykład edytorstwa naukowego, poetyki, nawet strukturalizmu,

137
00:11:49,480 --> 00:11:53,460
bo mamy tutaj do czynienia z przestrzenią podwójnie rozumianą,

138
00:11:53,460 --> 00:11:57,660
właśnie tą przestrzenią rzeczywistą, która jest przedmiotem naszego zainteresowania,

139
00:11:57,660 --> 00:12:06,002
ale także przestrzenią tekstu, który wymaga jakiegoś takiego aparatu też
interpretacyjnego.

140
00:12:06,002 --> 00:12:09,831
I pozostając jeszcze przy właśnie tej tekstowości gatunków wyrosły też z innych obszarów,

141
00:12:09,831 --> 00:12:16,429
ale nie tylko w odniesieniu do takiej literatury, kanonicznej do literatury pięknej, chciałabym poruszyć wątek

142
00:12:16,429 --> 00:12:20,343
gatunków wyrosłych też z innych obszarów, 

143
00:12:20,343 --> 00:12:27,004
na przykład z dziennikarstwa, pisarstwa, które oscyluje bardzo mocno

144
00:12:27,004 --> 00:12:32,483
gdzieś na granicy właśnie takiej podniosłej, patetycznej, nobilitującej mocno narracji,

145
00:12:32,483 --> 00:12:37,600
a pomiędzy codziennością, zwykłością, językiem (bo do sprawy języka zechcę wrócić)

146
00:12:37,600 --> 00:12:41,311
charakteryzującym też określone grupy
społeczne.

147
00:12:41,311 --> 00:12:46,555
Jednym słowem, panie profesorze -zwracam się do Włodzimierza Pessela,

148
00:12:46,555 --> 00:12:52,151
Czy mówiąc o języku, o tekstowości w kontekście analizowania przestrzeni

149
00:12:52,151 --> 00:12:57,879
gatunek i kontekst, co jest też bardzo ważne dla badań literaturoznawczych,

150
00:12:57,879 --> 00:13:05,350
kontekst epoki, język epoki mają wpływ na analizę taką prowadzoną z perspektywy studiów miejskich?

151
00:13:05,350 --> 00:13:09,718
[Włodzimierz Pessel:] 
Tak, ja jestem kulturoznawcą rzeczywiście, jak powiedziano.

152
00:13:09,718 --> 00:13:22,839
Kulturoznawstwo, jak kiedyś to ujęli 
już nieżyjący profesorowie: profesor Zajdler-Janiszewska i profesor Burszta w tytule pewnego tomu, to "dyscyplina bez dyscypliny".

153
00:13:22,839 --> 00:13:28,120
Już nie będę interpretował tego tytułu, ale dość powiedzieć, 

154
00:13:28,120 --> 00:13:34,240
że kulturoznawstwo to taka platforma, na którą badacze wstępują albo
od której się odbijają w różne strony.

155
00:13:34,240 --> 00:13:39,680
Ja jestem jednym z tych, którzy
odbijają daleko od literatury 

156
00:13:39,680 --> 00:13:44,560
ale może dobrze, bo wtedy można spojrzeć z trochę większego dystansu. 

157
00:13:44,560 --> 00:13:48,822
Chociaż nie zawsze też da się odbić, do czego dojdę, 

158
00:13:48,822 --> 00:13:55,987
bo kiedy kulturoznawca myśli o literaturoznawcach, to przyjmuję, 

159
00:13:55,987 --> 00:14:00,983
że zadaniem literaturoznawcy, między innymi, jest ustalenie jakiegoś kanonu,

160
00:14:00,983 --> 00:14:11,040
czyli pokazywanie, które dzieła zawierają tą nadwyżkę literackości i są właśnie literackie per se, 

161
00:14:11,040 --> 00:14:17,720
tymczasem jakby kulturoznawca lubi szukać jakiś takich rejonów pośrednich, spojrzeć z ukosa

162
00:14:17,720 --> 00:14:21,720
i przypomina sobie w tym miejscu, że
literatura to jest nie tylko właśnie

163
00:14:21,720 --> 00:14:27,120
ta beletrystyka w najściślejszym tego
słowa znaczeniu, ale również literatura faktu  

164
00:14:27,120 --> 00:14:35,872
czy nawet literatura użytkowa, żeby taką stałą kategorię (Skwarczyńskiej, tak? jeśli się mylę, to mnie popraw) przywołać

165
00:14:35,872 --> 00:14:40,120
i reportaż z punktu widzenia wiedzy o mieście,

166
00:14:40,120 --> 00:14:46,529
czyli ta forma z pogranicza
literatury i gatunków dziennikarskich jest bardzo istotna. 

167
00:14:46,529 --> 00:14:51,800
Co by nie myśleć o zawartości merytorycznej tekstów Springera, 

168
00:14:51,800 --> 00:14:56,399
to Springer jako w ogóle zjawisko tworzy ten klimat,

169
00:14:56,399 --> 00:15:01,759
w którym do zagadnień miejskości czy
problemów miast 

170
00:15:01,759 --> 00:15:06,040
są przyciągani rzeczywiście czytelnicy
szerokim strumieniem,

171
00:15:06,040 --> 00:15:11,720
a zarazem tworzy jakąś płaszczyznę porozumienia 
między humanistami a niehumanistami. 

172
00:15:11,720 --> 00:15:15,199
Z powodu prowadzonego aktualnie projektu mam do czynienia 

173
00:15:15,199 --> 00:15:19,680
właśnie z przedstawicielami nauk inżynierskich - może nie bezpośrednio
architektami,

174
00:15:19,680 --> 00:15:22,082
ale rzeczywiście inżynierami, w tym morskimi

175
00:15:22,082 --> 00:15:28,439
i właśnie
reportaże Springera czy te dotyczące małomiasteczkowości Szymaniaka -

176
00:15:28,439 --> 00:15:33,157
one są czytane, i gdzieś jest tutaj to wspólne zaczepienie,

177
00:15:33,157 --> 00:15:38,577
że możemy do tego nawiązać i poszukiwać wspólnej perspektywy.

178
00:15:38,577 --> 00:15:46,743
A jeszcze chciałbym do tego dodać to, że studia miejskie są bardzo szerokim obszarem

179
00:15:46,743 --> 00:15:53,324
i roboczo sobie wyznaczyłem dwa bieguny skrajne:

180
00:15:53,324 --> 00:15:56,661
jednym są takie studia miejskie, które uwzględniają zagadnienia systemowe,

181
00:15:56,661 --> 00:16:04,713
czyli zależność życia miasta od
polityki, gospodarka komunalna, kwestia prawa, tak dalej i tym podobnie,

182
00:16:04,713 --> 00:16:09,118
a drugim takim biegunem są miastofilskie ujęcia.

183
00:16:09,118 --> 00:16:15,262
Warsawianistyka na przykład, tak, jako
rodzaj też pisarstwa bardzo często nostalgicznego,

184
00:16:15,262 --> 00:16:18,521
i że gdzieś trzeba znaleźć środek,

185
00:16:18,521 --> 00:16:24,157
i że ten środek właśnie wiąże się z codziennością i urbanomarginaliami,
jak to nazwałem,

186
00:16:24,157 --> 00:16:27,368
czy z takim obszarem, gdzie widoczne są te oddziaływania systemowe,

187
00:16:27,368 --> 00:16:32,353
gdzie widoczna jest jakby praca urbanistów, architektów, wpływ
polityczny,

188
00:16:32,353 --> 00:16:37,820
ale zarazem które jakby umykają jakoś uwadze tak zwanym poważnym analizom,

189
00:16:37,820 --> 00:16:49,959
a codzienność jest tą dziedziną rzeczywistości, której
opisy są zawsze jakoś zindywidualizowane czy prywatne, i tutaj literatura wkracza. 

190
00:16:49,959 --> 00:16:54,199
I czy to jest reportaż, książeczka Cichego "Pozwól rzece płynąć", 

191
00:16:54,199 --> 00:17:00,619
która jest właśnie takim zapisem codzienności bytowania na Ochocie, codziennych obserwacji,

192
00:17:00,619 --> 00:17:05,439
[Aleksandra Wójtowicz:] A zatrzymując się jeszcze w tym miejscu nad właśnie specyfiką studiów miejskich 

193
00:17:05,439 --> 00:17:11,513
i też sferą, którą one obejmują, 

194
00:17:11,513 --> 00:17:17,999
chciałabym jeszcze poruszyć wątek
dotyczący tej percepcji postrzegania świata przez pryzmat tekstów

195
00:17:17,999 --> 00:17:20,839
ale także przez pryzmat praktyk, ponieważ to pojęcie praktyki, 

196
00:17:20,839 --> 00:17:27,609
tak jak wiele pojęć, wraz z postępem cywilizacyjnym ulega redefinicji,

197
00:17:27,609 --> 00:17:33,819
wchodzi w grę z tradycją, 
odpowiada na jakieś też zjawiska, które są wytworami ponowoczesności.

198
00:17:33,819 --> 00:17:39,493
 I teraz, gdzie ta teoretyczna refleksja wydaje się niewystarczająca 

199
00:17:39,493 --> 00:17:42,436
i wymaga jeszcze tych narzędzi praktycznych, 

200
00:17:42,436 --> 00:17:47,679
tego takiego namacalnego doświadczenia miasta.

201
00:17:47,679 --> 00:17:52,200
Chciałbym nawiązać tutaj właśnie do
tekstu Bolesława Stelmacha, 

202
00:17:52,200 --> 00:17:58,320
który jest poświęcony jego pracy nad projektem "Teatr w budowie". 

203
00:17:58,320 --> 00:18:03,520
To jest zapis powstawania teatru w budowie Centrum Spotkania
Kultur w Lublinie 

204
00:18:03,520 --> 00:18:06,321
i w tym wprowadzeniu właśnie Stelmach jako architekt

205
00:18:06,321 --> 00:18:13,450
odwołuje się między innymi do myśli Heideggera, do Heideggerowskiego zamieszkiwania 

206
00:18:13,450 --> 00:18:17,255
ale także do kwestii wartości przestrzeni,

207
00:18:17,255 --> 00:18:25,325
i w taki bardzo ciekawy sposób wprowadza nas w tą taką sferę "pomiędzy":

208
00:18:25,325 --> 00:18:31,438
pomiędzy tą architekturą
doświadczalną, którą postrzegamy też poprzez zmysły dotyku,

209
00:18:31,438 --> 00:18:39,240
poprzez materiały, które składają się na całe to takie istnienie zjawisk
architektonicznych 

210
00:18:39,240 --> 00:18:45,480
ale także bardzo mocno akcentuje też tą sferę właśnie zmysłów i wartości,

211
00:18:45,480 --> 00:18:49,640
 i do tego zechcę jeszcze wrócić, prosząc o wypowiedź doktora Skalimowskiego,

212
00:18:49,640 --> 00:18:53,159
ponieważ hasło "Przestrzeń wspólna jest wartością" jest takim hasłem przewodnim 

213
00:18:53,159 --> 00:18:56,799
Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki, którego Bolesław Stelmach jest dyrektorem, 

214
00:18:56,799 --> 00:19:00,480
natomiast pozostając jeszcze
tutaj właśnie w kręgu zagadnień

215
00:19:00,480 --> 00:19:04,240
o praktykę, o doświadczenie miejskie, Włodku, czy mógłbyś coś więcej powiedzieć właśnie.

216
00:19:04,240 --> 00:19:12,488
Na ile ta refleksja teoretyczna,
jeżeli mówimy o funkcjonowaniu człowieka, społeczeństwa w przestrzeni miejskiej,

217
00:19:12,488 --> 00:19:17,737
jest niewystarczająca i wymaga takich bardziej doświadczalnych praktyk.

218
00:19:17,737 --> 00:19:21,760
[Włodzimierz Pessel:]
Wydaje mi się, że ta kategoria praktyki

219
00:19:21,760 --> 00:19:25,360
jest jakąś odpowiedzią na problem reprezentacji, 

220
00:19:25,360 --> 00:19:30,640
czy jakby zamknięcia humanistyki w takiej dziedzinie,

221
00:19:30,640 --> 00:19:34,679
w której humaniści, czy to kulturoznawcy, czy literaturoznawcy 

222
00:19:34,679 --> 00:19:39,000
zajmują się reprezentacjami. 
Czyli jak jakiś świat, powiedzmy przestrzeń czy miasto,

223
00:19:39,000 --> 00:19:45,080
jest odzwierciedlona w dziele literackim czy w filmie,

224
00:19:45,080 --> 00:19:48,520
i to literaturoznawstwo architektoniczne, które zostało tutaj wspomniane 

225
00:19:48,520 --> 00:19:53,466
jak rozumiem próbą przekroczenia tego problemu,

226
00:19:53,466 --> 00:19:59,240
 bo ono rzeczywiście nie odrzuca całego bagażu czy dorobku nauk humanistycznych
zajmujących się reprezentacjami.

227
00:19:59,240 --> 00:20:05,994
Zresztą jak zaczynałem studia kulturoznawcze, to całkiem dawno dawno temu i w innym wariancie programu,

228
00:20:05,994 --> 00:20:09,320
mieliśmy jeszcze zajęcia z poetyki.

229
00:20:09,320 --> 00:20:13,880
No to oczywiście zagadnienie przestrzeni w ogóle w tekście literackim 

230
00:20:13,880 --> 00:20:19,000
to było jedno z tych fundamentalnych zagadnień na tych zajęciach,

231
00:20:19,000 --> 00:20:23,827
a literatura przez nas omawiana sięgała, wiadomo, tak początku
wieków, dwudziestego...

232
00:20:23,827 --> 00:20:28,960
Czyli jakby literaturoznawstwo
architektoniczne nie odrzucając tego dorobku

233
00:20:28,960 --> 00:20:34,679
zarazem jakby podejmuje funkcję
społeczną jakby w tej funkcji społecznej

234
00:20:34,679 --> 00:20:39,480
widziałbym znaczenie
rozumienia praktyki. 

235
00:20:39,480 --> 00:20:46,779
Czyli humanistyka może pokazać tym, którzy budują bezpośrednio albo pośrednio, jak zostało tutaj powiedziane, 

236
00:20:46,779 --> 00:20:51,023
właśnie jakie są wartości przykładane przez użytkowników przestrzeni 

237
00:20:51,023 --> 00:20:56,520
do budynków ulic tkanki miejskiej, 

238
00:20:56,520 --> 00:21:03,200
czego ta tkanka miejska też potrzebuje, jak ona jest właśnie doświadczana zmysłowo.

239
00:21:03,200 --> 00:21:09,400
Kiedyś jeden architekt na pytanie moje,
co humanistyka może dać architektowi,

240
00:21:09,400 --> 00:21:14,400
odpowiedział krótko: pokazać co można robić lepiej.

241
00:21:14,400 --> 00:21:19,960
Domena praktyki jako wyjście poza świat tekstowy właśnie jakby temu może posłużyć:

242
00:21:19,960 --> 00:21:25,799
Odkrywaniu wspólnemu, co można
zrobić lepiej.

243
00:21:25,799 --> 00:21:31,480
Literaturoznawstwo architektoniczne jakby szuka tej drogi wyjścia poza ograniczenia teoretyczne,

244
00:21:31,480 --> 00:21:38,240
które jakby cały czas wynikają z tego
znaczenia reprezentacji 

245
00:21:38,240 --> 00:21:42,400
jako perspektywy patrzenia na teksty literackie czy teksty kultury w ogóle. 

246
00:21:42,400 --> 00:21:47,279
[Aleksandra Wójtowicz:]
Pozostając właśnie w kręgu tych zagadnień związanych z aksjologią przestrzeni, z wartościami,

247
00:21:47,279 --> 00:21:53,679
które są obecne nie tylko w tym
tekstowym wymiarze miasta.

248
00:21:53,679 --> 00:21:57,960
Tutaj już znowu wrócę do Toporowa i do tego tekstu miejskiego, 

249
00:21:57,960 --> 00:22:01,990
gdzie treść jest wpisana w pomniki, wpisana w ulice.

250
00:22:01,990 --> 00:22:07,363
To jest jedna rzecz, ale druga to jest też ta sprawa wartości,

251
00:22:07,363 --> 00:22:16,069
pewnych imperatywów, które
nieustannie stanowią jakiś taki element istotny w procesie projektowym,

252
00:22:16,069 --> 00:22:24,109
który jednak jest zresztą, jak pisarstwo podobnie, uwikłany w politykę, w pewne szersze sieci relacji,

253
00:22:24,109 --> 00:22:31,559
które w pewien sposób wpływają na twórcę pojmowanego
jako pisarza i jako architekta.

254
00:22:31,559 --> 00:22:34,638
Zatem, jeżeli mówimy o procesie analizy, interpretacji,

255
00:22:34,638 --> 00:22:42,120
typowy interdyscyplinarny taki związek historii, architektury, polityki ...

256
00:22:42,120 --> 00:22:49,120
Zwracam się do doktora Skalimowskiego z prośbą o jakąś taką
refleksję głębszą 

257
00:22:49,120 --> 00:22:54,901
na temat właśnie tej sfery emocjonalnej, sfery wartości,

258
00:22:54,901 --> 00:23:01,200
ale oglądanej przez pryzmat właśnie historii, przez to jak w kolejnych
epokach, 

259
00:23:01,200 --> 00:23:05,150
bo jednak w przypadku Warszawy możemy to obserwować w kolejnych odsłonach,

260
00:23:05,150 --> 00:23:09,232
ten wpływ polityki, wpływ tych pewnych zależności

261
00:23:09,232 --> 00:23:10,545
odcisnął piętno na architekturze,

262
00:23:10,545 --> 00:23:19,875
bo wiadomo, że i w epoce Wazów cały ten koncept związany z triumfalnym kompleksem Wazów

263
00:23:19,875 --> 00:23:25,930
(zresztą projekt nie do końca zrealizowany, bo mamy
tylko Kolumnę Zygmunta z tych założeń dzisiaj,

264
00:23:25,930 --> 00:23:29,214
w takiej tkance fizycznej możemy się z nią zmierzyć),

265
00:23:29,214 --> 00:23:35,718
ale też przemoc symboliczna, która była przecież obecna w procesie rusyfikacji architektury w czasie Królestwa Polskiego. 

266
00:23:35,718 --> 00:23:43,279
Różne wpływy, które uobecniały się w socjalistycznych koncepcjach
urbanistycznych,

267
00:23:43,279 --> 00:23:46,496
w decyzjach podejmowanych przez architektów.

268
00:23:46,496 --> 00:23:51,172
Jak to wszystko łączy się w tym procesie badawczym historyka,

269
00:23:51,172 --> 00:23:59,919
który patrzy takim okiem łączącym przeszłość, teraźniejszość i przyszłość na architekturę, na urbanistykę i na cały ten proces projektowy.

270
00:23:59,919 --> 00:24:04,279
[Andrzej Skalimowski:]
Ja mam przyjemność pracować w Narodowym Instytucie Architektury i Urbanistyki,

271
00:24:04,279 --> 00:24:10,320
którego twórca i dyrektor profesor
Bolesław Stelmach ukuł hasło przewodnie

272
00:24:10,320 --> 00:24:12,662
"Przestrzeń wspólna jest wartością".

273
00:24:12,662 --> 00:24:16,308
To hasło wydaje mi się bardzo zręczne i bardzo trafne,

274
00:24:16,308 --> 00:24:20,630
bowiem tak jak, nie wiem,
system powszechnej opieki zdrowotnej, prawda,

275
00:24:20,630 --> 00:24:23,841
czy system ubezpieczeń
społecznych jest wartością

276
00:24:23,841 --> 00:24:29,038
(to się wszyscy zgodzą, on różnie działa ale jest zdobyczą i wartością),

277
00:24:29,038 --> 00:24:32,838
tak również przestrzeń, która nas otacza jest wartością.

278
00:24:32,838 --> 00:24:38,638
Oczywiście mam tu na myśli przestrzeń wspólną - bo to, że mamy przestrzeń prywatną, swoje mieszkanie, które urządzamy,

279
00:24:38,638 --> 00:24:41,991
w którym się dobrze czujemy i o nie dbamy, to jest jasne,

280
00:24:41,991 --> 00:24:46,910
ale równie istotne jest to, co za progiem, używając określenia Błażeja Brzostka,

281
00:24:46,910 --> 00:24:53,912
czyli ulica, otoczenie, przestrzeń w
której przebywamy, ale na kształtowanie której nie mamy bezpośredniego wpływu.

282
00:24:53,912 --> 00:25:01,520
Ale taki wpływ mają politycy, mają decydenci, mają ludzie, którzy uczestniczą w procesie inwestycyjnym.

283
00:25:01,520 --> 00:25:06,480
Bo to nie jest tak, że twórca, projektant, architekt może coś zaprojektować i to po prostu zrealizować.

284
00:25:06,480 --> 00:25:12,919
Nawet jeżeli dysponuje kapitałem i dysponuje terenem, to i tak ograniczają go przepisy

285
00:25:12,919 --> 00:25:15,640
i w Narodowym Instytucie Architektury i Urbanistyki

286
00:25:15,640 --> 00:25:21,995
oczywiście przygotowujemy różnego
rodzaju wystawy, przygotowujemy działania edukacyjne. 

287
00:25:21,995 --> 00:25:27,000
Jednym z takich przedsięwzięć
jest nasze zaangażowanie w studia o których tutaj mówimy,

288
00:25:27,000 --> 00:25:31,874
ale także badamy te zależności, i tutaj, przechodząc już do pytania,

289
00:25:31,874 --> 00:25:35,815
w Warszawie po [19]45 roku, w
mieście bardzo specyficznym,

290
00:25:35,815 --> 00:25:40,900
ponieważ w znacznym stopniu zniszczonym celowo, z premedytacją przez Niemców,

291
00:25:40,900 --> 00:25:45,966
ta historia się rozgrywała niejako na - 
chciałbym powiedzieć, znaleźć jakieś dobre słowo...

292
00:25:45,966 --> 00:25:51,765
No ale to było wydarzenie, które się zdarza raz na kilka pokoleń, że można zbudować właściwie miasto na nowo,

293
00:25:51,765 --> 00:25:54,989
poprawić wszystkie błędy, i tutaj doszło do pewnego rodzaju synergii,

294
00:25:54,989 --> 00:26:00,638
ponieważ władze polityczne (oczywiście nie wybrane w ramach mechanizmu demokratycznych, tylko narzucone, 

295
00:26:00,638 --> 00:26:04,263
ale jednak szukające jakiegoś poparcia i zakotwiczenia), 

296
00:26:04,263 --> 00:26:10,760
no weszły w tę grę z twórcami, z urbanistami, z architektami.

297
00:26:10,760 --> 00:26:16,120
No i Bolesław Bierut, który tutaj jest symbolem tego okresu, stał się pewnego rodzaju mecenasem tego wszystkiego,

298
00:26:16,120 --> 00:26:22,760
na wzór dawnych władców, królów, ludzi, którzy finansowali,

299
00:26:22,760 --> 00:26:27,080
inspirowali różnego rodzaju wielkie
działania.

300
00:26:27,080 --> 00:26:30,572
Czy Bolesław Bierut dorósł do tej roli, to jest zupełnie inna dyskusja.

301
00:26:30,572 --> 00:26:33,214
Ja uważam, że nie do końca, no niemniej taka była rzeczywistość 

302
00:26:33,214 --> 00:26:40,919
i żeby Warszawę odbudować, trzeba było się liczyć ze zdaniem różnego rodzaju polityków, członków partii.

303
00:26:40,919 --> 00:26:42,345
Czy dobrze, czy źle, że tak było?

304
00:26:42,345 --> 00:26:46,347
Oczywiście pierwsza odpowiedź,
która przychodzi na myśl, to źle, bo to byli dyletanci.

305
00:26:46,347 --> 00:26:56,960
To byli ludzie, którzy mieli ambicje, czy mieli pretensje w kierunku ambicji bycia, nie wiem, osobami decyzyjnymi,

306
00:26:56,960 --> 00:27:02,120
snobowali się na pewne znajomości, na pewną wiedzę, która zazwyczaj była bardzo powierzchowna,

307
00:27:02,120 --> 00:27:04,805
ale uprzykrzali życie fachowcom, architektom, urbanistom.

308
00:27:04,805 --> 00:27:11,440
Z drugiej strony, jak na to spojrzymy, no  jednak była to perspektywa użytkownika,

309
00:27:11,440 --> 00:27:15,120
dzisiaj byśmy powiedzieli, że jednak perspektywa takiego no przeciętnego (ja nie lubię tego określenia)

310
00:27:15,120 --> 00:27:20,480
ale takiego szarego człowieka i pod tym względem te ich spostrzeżenia 

311
00:27:20,480 --> 00:27:25,709
dotyczące szerokości ulicy, wysokości parapetów, no one były cenne,

312
00:27:25,709 --> 00:27:30,640
i można z nich dzisiaj, śledząc te protokoły, bo mam na myśli
tutaj właśnie zapisy z tych spotkań

313
00:27:30,640 --> 00:27:37,459
wyciągnąć bardzo wiele informacji na
temat tego, w jaki sposób myślano o funkcjonowaniu tej przestrzeni.

314
00:27:37,459 --> 00:27:42,814
Także zwracam uwagę na pewien typ źródeł, które są związane właśnie z historią,

315
00:27:42,814 --> 00:27:47,388
ale one mogą być bardzo pomocne dla współczesnych projektantów.

316
00:27:47,388 --> 00:27:51,204
Żeby nie siedzieć tylko i wyłącznie w tej Warszawie, żeby to nie było takie
warszawocentryczne,

317
00:27:51,204 --> 00:27:55,690
chciałbym zwrócić uwagę także na kolejny aspekt wykorzystania historii,

318
00:27:55,690 --> 00:28:00,200
która jest pomocna przy działaniach
jakby bieżących.

319
00:28:00,200 --> 00:28:06,039
No nie wiem, mamy teraz sytuację na Śląsku, prawda, gdzie doszło
do klęski żywiołowej

320
00:28:06,039 --> 00:28:11,600
i nagle się okazuje, że pojawia się spór o autorstwo i realizację zbiornika retencyjnego w Raciborzu, prawda,

321
00:28:11,600 --> 00:28:17,080
Politycy się odwołują do początków tej inwestycji przypisując ją sobie, 

322
00:28:17,080 --> 00:28:23,640
a to jest przecież historia, bo
decyzja zapadła w 2001 roku,

323
00:28:23,640 --> 00:28:29,320
podjęta za czasów rządów premiera Buzka, który ją podjął po katastrofalnej powodzi w roku [19]97.

324
00:28:29,320 --> 00:28:34,668
Ale to także była historia, ponieważ
on sięgnął przecież do planów sprzed ponad stu lat, 

325
00:28:34,668 --> 00:28:38,929
po powodzi z 1880 roku, która nawiedziła tamte tereny,

326
00:28:38,929 --> 00:28:45,000
i zaczął realizować inwestycję, która
dzisiaj, jak wiemy, uratowała przed zalaniem Wrocław i Opole,

327
00:28:45,000 --> 00:28:52,138
i, prawda, politycy którzy w zasadzie sięgają do historii (no bo to jest historia) ale wykorzystują ją do bieżących celów

328
00:28:52,138 --> 00:28:55,960
i prawdopodobnie dzięki temu, że to był sukces, powstaną takie zbiorniki kolejne.

329
00:28:55,960 --> 00:29:00,295
Takie kolejne inwestycje. Także tu mamy przykład wykorzystania historii.

330
00:29:00,295 --> 00:29:06,720
I trzeci czynnik, który wydaje mi się dość istotny przy wszelkiego rodzaju inwestycjach w przestrzeni publicznej 

331
00:29:06,720 --> 00:29:11,080
to są także kwestie własnościowe, prawda, ponieważ to, tak jak już wspomniałem, nie dzieje się w próżni

332
00:29:11,080 --> 00:29:16,519
i na przykład dekret Bolesława
Bieruta, dekret komunalizacyjny, 

333
00:29:16,519 --> 00:29:20,360
który jest przecież historią (już historycy dyskutują skąd on się wziął, 

334
00:29:20,360 --> 00:29:24,960
czy to jest rozwiązanie polskie, czy to jest z Rotterdamu z Europy Zachodniej, nieważne),

335
00:29:24,960 --> 00:29:30,360
faktem jest, że to jest czynnik, który w
znaczny stopniu ograniczał i do dzisiaj determinuje inwestycje, które się dzieją.

336
00:29:30,360 --> 00:29:39,640
To tutaj akurat jest przykład Warszawy, ale to dotyczy również innych
terenów, 

337
00:29:39,640 --> 00:29:43,720
także zwracam uwagę, że w badaniach nad przestrzenią źródła historyczne 

338
00:29:43,720 --> 00:29:47,679
czy w ogóle wykorzystanie historii, odwołania do historii są, no, niezwykle ważne,

339
00:29:47,679 --> 00:29:51,399
a nie zawsze takie oczywiste, bo mówiąc o historii, no właśnie, myślimy o tych Wazach,

340
00:29:51,399 --> 00:29:56,077
o których wspomniałaś, a to jest także
historia bliższa. 

341
00:29:56,077 --> 00:30:06,440
[Aleksandra Wójtowicz:] 
Słuchając Cię mam taką myśl ad hoc, że zarówno źródła historyczne jak i ta perspektywa literaturoznawcza,

342
00:30:06,440 --> 00:30:11,279
jak najbardziej wobec zjawisk z którymi się spotykamy i borykamy obecnie, 

343
00:30:11,279 --> 00:30:18,934
mogą stanowić bardzo przydatne i bardziej niż to jest jakby uświadomione w społeczeństwie,

344
00:30:18,934 --> 00:30:24,820
bardzo przydatne ścieżki analiz i też mogą dostarczać wiele narzędzi takich analitycznych, 

345
00:30:24,820 --> 00:30:31,476
poszerzających rozpoznanie o to pole właśnie relacji szeroko pojętych, 

346
00:30:31,476 --> 00:30:36,574
i już od jakiegoś czasu na przykład w konkursach europejskich

347
00:30:36,574 --> 00:30:44,534
pojawia się hasło związane z ekologią,  z ochroną klimatu i także odejściem od
polityki węglowej,

348
00:30:44,534 --> 00:30:50,080
i pośród tych różnych zagadnień z którymi muszą zmierzyć się
osoby składające wnioski grantowe

349
00:30:50,080 --> 00:30:52,616
pojawia się hasło tej zmiany
behawioralnej 

350
00:30:52,616 --> 00:30:58,440
i wydaje mi się, że tutaj fajnie się łączą właśnie te dyscypliny, które dzisiaj wywołujemy,

351
00:30:58,440 --> 00:31:02,261
czyli właśnie te materiały źródłowe,
materiały historyczne

352
00:31:02,261 --> 00:31:06,826
poprzez ten wgląd w rozwiązania, które miały miejsce w przeszłości,

353
00:31:06,826 --> 00:31:12,776
otwierają oczy, otwierają jakby umysły na pewne koncepcje, 

354
00:31:12,776 --> 00:31:15,658
które po przetworzeniu mogą być bardzo przydatne dzisiaj,

355
00:31:15,658 --> 00:31:19,967
oczywiście zmodyfikowane w odniesieniu do bieżących zjawisk

356
00:31:19,967 --> 00:31:26,240
i tak samo właśnie ta zmiana
behawioralna, która musi się (mówię już na przykład nie o kwestii związanej z zagrożeniami powodziowymi

357
00:31:26,240 --> 00:31:28,979
ale właśnie z tym odejściem od polityki węglowej)

358
00:31:28,979 --> 00:31:33,069
ta zmiana behawioralna wiąże się z dużo szerszym wyzwaniem, czyli zmianą myślenia, 

359
00:31:33,069 --> 00:31:40,069
ponieważ określone praktyki kulturowe związane na przykład z tym przemysłem wydobywczym

360
00:31:40,069 --> 00:31:47,600
też wytworzyły imaginaria społeczne, pewne całe wzorce zachowań
kulturowych

361
00:31:47,600 --> 00:31:52,240
i dotarcie do nich poprzez pryzmat tekstów, które są poświęcone tym
zjawiskom w przeszłości 

362
00:31:52,240 --> 00:31:56,519
może być bardzo przydatne w procesie projektowania tej zmiany właśnie takiej społecznej.

363
00:31:56,519 --> 00:32:02,095
Ciągle tak staram się myśleć
interdyscyplinarnie, rozmawiając z przedstawicielami różnych dyscyplin...

364
00:32:02,095 --> 00:32:04,710
[Andrzej Skalimowski:] Bardzo słusznie! 

365
00:32:04,710 --> 00:32:08,999
[Aleksandra Wójtowicz:]
... i znowu wraca mi jakby do początków naszej rozmowy myśl 

366
00:32:08,999 --> 00:32:12,073
do tej perspektywy architekta, urbanisty, praktyka,

367
00:32:12,073 --> 00:32:18,488
ponieważ to hasło "Przestrzeń
wspólna jest wartością" koresponduje bardzo mocno

368
00:32:18,488 --> 00:32:24,191
 z ideą zaproponowaną i
propagowaną przez Marka Budzyńskiego, czyli "przestrzeni dla życia"

369
00:32:24,191 --> 00:32:28,545
i jeżeli mówimy właśnie o tych zagadnieniach związanych z zagrożeniem klimatycznym,

370
00:32:28,545 --> 00:32:35,241
z dążeniem do poprawy jakości w ogóle w tym kontekście ekologicznym, to,

371
00:32:35,241 --> 00:32:43,369
Krystyno, przestrzeń jako przestrzeń dla życia, ale uwzględniająca też właśnie tą całą sferę związku z przyrodą. 

372
00:32:43,369 --> 00:32:51,200
Wiem, że jesteś autorką, współautorką projektów, które bardzo
mocno eksponują tą kwestię.

373
00:32:51,200 --> 00:32:53,785
Jak to wygląda w procesie projektowym? 

374
00:32:53,785 --> 00:32:58,542
bo tutaj właśnie Andrzej wspomniał o tych zależnościach od różnych wytycznych,

375
00:32:58,542 --> 00:33:02,671
kwestii związanych z polityką, z inwestycją, z przepisami,

376
00:33:02,671 --> 00:33:12,039
czyli tych różnych takich elementach, które w pewien sposób krępują właśnie tą inwencję twórczą architekta.

377
00:33:12,039 --> 00:33:17,240
A jak to wygląda jeżeli chodzi o te zagadnienia związane z budowaniem przyjaznym dla klimatu

378
00:33:17,240 --> 00:33:22,200
i uwzględniającym te związki architektury, urbanistyki i przyrody?

379
00:33:22,200 --> 00:33:25,806
[Krystyna Ilmurzyńska:]
Nie wiem, czy ma to jakiś związek z literaturą, na pewno ma,

380
00:33:25,806 --> 00:33:34,080
ale widzę to tak, że każdy z nas ma jakiś swój system wartościowania, widzenia rzeczywistości,

381
00:33:34,080 --> 00:33:39,720
który jest jakby pewną matrycą, którą
nakłada na to co  widzi i akurat robi,

382
00:33:39,720 --> 00:33:50,232
i w tym, co robi Marek Budzyński, w tym się tworzy właśnie pewien imperatyw nakładania kategorii "przestrzeni dla życia",

383
00:33:50,232 --> 00:33:52,840
tutaj zacytuję jego właśnie kategorie,

384
00:33:52,840 --> 00:33:58,159
stworzonej bez udziału człowieka oraz tej stwarzanej przy jego udziale,

385
00:33:58,159 --> 00:34:05,203
czyli po prostu interpretowania i świata, i tego co próbujemy w nim zbudować,

386
00:34:05,203 --> 00:34:13,106
no właśnie przez osiąganie
jedności przeciwieństw natury i kultury,

387
00:34:13,106 --> 00:34:19,653
i myślę, że to jest właśnie ten problem widzenia świata dosyć właśnie pozarozumowego,

388
00:34:19,653 --> 00:34:24,083
nawet bez analiz, a raczej przez budowanie cały czas pewnej syntezy,

389
00:34:24,083 --> 00:34:30,904
przedstawianie go właśnie w taki
sposób, jako związki między między naturą i kulturą.

390
00:34:30,904 --> 00:34:37,603
I akurat wydaje mi się, że nie jest to do końca zbieżne

391
00:34:37,603 --> 00:34:40,922
z tymi współczesnymi trendami przestrzennymi,
gdzie gdzie szukamy natury wszędzie

392
00:34:40,922 --> 00:34:45,277
i na przykład widzimy tą przestrzeń wspólną, publiczną 

393
00:34:45,277 --> 00:34:50,116
jako coś, co powinno być zielone, wypoczynkowe, budujące pewne, powiedzmy, ekologiczne wzory konsumpcji.

394
00:34:50,116 --> 00:34:57,204
Jednak u Budzyńskiego jest cały czas
utrzymywanie tej tradycyjnej dychotomii przestrzeni miejskiej, czyli kulturowej

395
00:34:57,204 --> 00:35:05,740
i przestrzeni zupełnie przyrodniczej, jakiejś warstwy, która pozostaje poza naszą kontrolą,

396
00:35:05,740 --> 00:35:10,337
i na tym są budowane te relacje, to co widać w jego projektach, 

397
00:35:10,337 --> 00:35:16,798
natomiast myślę też, że właśnie, nawiązując do jakiegoś wzorca,

398
00:35:16,798 --> 00:35:19,590
który my sami zawsze nakładamy na to, co doświadczamy

399
00:35:19,590 --> 00:35:23,539
(to dotyczy też odczytywania oczywiście literatury, wszystkich źródeł),

400
00:35:23,539 --> 00:35:26,489
że koniec końców znajdujemy tam to, czego szukamy, czego chcemy.

401
00:35:26,489 --> 00:35:31,603
Ten nasz subiektywizm oparty na
wartościach, które mamy zinternalizowane

402
00:35:31,603 --> 00:35:37,849
decyduje o tym, jakie wartości na koniec są wspierane przez naszą twórczość.

403
00:35:37,849 --> 00:35:49,359
[Włodzimierz Pessel:] 
Można z dygresją, ale na temat?  Dygresją spowodowaną wypowiedzią przedmówczyni, ale też wątkiem zbiorników retencyjnych.

404
00:35:49,359 --> 00:35:52,880
Takim pisarzem u którego można znaleźć wszystko jest Prus,

405
00:35:52,880 --> 00:35:54,709
i Prus był zwolennikiem regulacji rzek.

406
00:35:54,709 --> 00:35:59,958
Co prawda no Wisła go interesowała, nie Odra, ze zrozumiałych względów,

407
00:35:59,958 --> 00:36:04,900
ale, cytuję tutaj z pamięci, no to w latach 80. XIX wieku tak pisał w "Niwie"

408
00:36:04,900 --> 00:36:11,580
że "już jestem strasznie zmachany pisaniem o regulacji rzek, ale do regulacji Wisły będę wracał, bo warto",

409
00:36:11,580 --> 00:36:15,627
i to jest jakiś kontekst też do tych współczesnych debat,

410
00:36:15,627 --> 00:36:22,930
a w tekście profesor Zielińskiej, tym o placu Defilad z tomu "Warszawa dziwne miasto"

411
00:36:22,930 --> 00:36:26,326
Prus się też pojawił z hasłem "agorafobia",

412
00:36:26,326 --> 00:36:33,494
i to, co ja zapamiętałem na zawsze z tego tekstu, Plac Defilad jako przestrzeń agorafobiczna,

413
00:36:33,494 --> 00:36:38,412
agorafobia Prusa, więc jakby Prus otwiera różne szufladki

414
00:36:38,412 --> 00:36:43,676
i do tych miejsko-przestrzennych poszukiwań się świetnie nadaje jako autor.

415
00:36:43,676 --> 00:36:53,720
[Aleksandra Wójtowicz:]
Tak, ale, co ciekawe, też zajmował się kwestią kanalizacji i zmodernizowania Powiśla pod tym względem, i zdaje się nawet pisał...

416
00:36:53,720 --> 00:36:58,319
[Włodzimierz Pessel:]
"Miasta pod spodem", co znowu się przydało w tych latach bezpośrednio powojennych,

417
00:36:58,319 --> 00:37:02,079
kiedy zbudowany system kanalizacji ogólnospławnej 

418
00:37:02,079 --> 00:37:06,359
był w zasadzie taką siatką odbudowy miasta, prawda,

419
00:37:06,359 --> 00:37:08,457
najpierw był te obszary, gdzie były zbrojenia,

420
00:37:08,457 --> 00:37:10,399
dopiero jakby kiedy się wyczerpały, to można było sięgać dalej.

421
00:37:10,399 --> 00:37:16,465
[Aleksandra Wójtowicz:] Pozostając jeszcze jakby ciągle w kręgu tych zagadnień związanych z tekstowością

422
00:37:16,465 --> 00:37:20,327
to chciałabym wrócić jeszcze do tej
perspektywy historyka,

423
00:37:20,327 --> 00:37:24,134
ponieważ, Andrzeju, jesteś autorem książki o Józefie Sigalinie,

424
00:37:24,134 --> 00:37:30,436
który jest postacią bardzo ciekawą, jeżeli mówimy właśnie o tych związkach architektury i polityki, i różnych wpływów,

425
00:37:30,436 --> 00:37:39,154
ponieważ, z jednej strony, jest postacią, która odpowiada za kluczowe projekty jak MDM, Trasa WZ, Trasa Łazienkowska i tak dalej,

426
00:37:39,154 --> 00:37:42,417
a z drugiej strony, ma tą taką interesującą biografię

427
00:37:42,417 --> 00:37:46,702
ze względu na swoją przynależność do partii i pewne kręgi zależności,

428
00:37:46,702 --> 00:37:50,093
ale to, o co chciałabym Cię zapytać w kontekście dzisiejszego spotkania,

429
00:37:50,093 --> 00:37:55,580
to znowu ta kwestia materiałów, bo z tego co się orientuję,

430
00:37:55,580 --> 00:38:02,856
to pewne informacje na temat
jego działalności, jego życia są dostępne jakby dla współczesnego odbiorcy

431
00:38:02,856 --> 00:38:05,149
dzięki temu co on po sobie zostawił,

432
00:38:05,149 --> 00:38:14,220
ale jeśli dobrze pamiętam, to pracując nad książką uwzględniłeś też jeszcze inne materiały archiwalne, które dają jeszcze szerszy ogląd

433
00:38:14,220 --> 00:38:19,263
i to pytanie o czytanie przestrzeni, ale przestrzeni rozumianej wielorako

434
00:38:19,263 --> 00:38:24,410
jako przestrzeń tekstu, jako przestrzeń historyczna, jako przestrzeń zależności... 

435
00:38:24,410 --> 00:38:27,973
Jak to było z Sigalinem i z materiałami archiwalnymi?

436
00:38:27,973 --> 00:38:35,089
[Andrzej Skalimowski:] 
O, tutaj miałem taką komfortową sytuację, ponieważ bohater mojej książki był architektem,

437
00:38:35,089 --> 00:38:38,724
skończył studia, wprawdzie długo mu to zajęło, ale skończył.

438
00:38:38,724 --> 00:38:42,969
Projektował niewiele, natomiast bardzo dużo po sobie zostawił materiałów,

439
00:38:42,969 --> 00:38:47,195
ponieważ miał zarówno ambicje
administracyjne, jak i ambicje literackie.

440
00:38:47,195 --> 00:38:51,096
Był autorem kilku książek, najbardziej
znane są jego wspomnienia oparte na dokumentach, 

441
00:38:51,096 --> 00:38:58,790
ale dokumentach w znacznym stopniu wytworzonych przez siebie samego, 
 uratowanych przez z siebie samego.

442
00:38:58,790 --> 00:39:02,215
Także ta praca była przyjemnością i, tak jak mówię,

443
00:39:02,215 --> 00:39:07,824
paradoksalnie naczelny architekt
Warszawy, ponieważ taki urząd piastował Józef Sigalin po roku [19]51,

444
00:39:07,824 --> 00:39:12,404
ten naczelny architekt nie zostawił po sobie projektów.

445
00:39:12,404 --> 00:39:16,967
To nie jest tak, że on MDM czy otoczenie Pałacu Kultury zaprojektował.

446
00:39:16,967 --> 00:39:22,224
Nie, on to nadzorował, ale jakby jego rola polegała na tym i jego pozycja polegała na tym,

447
00:39:22,224 --> 00:39:26,522
że będąc w pewnym takim nieformalnym kręgu wtajemniczenia partyjnego

448
00:39:26,522 --> 00:39:28,796
tak jak powiedziałaś: członek komunistycznej partii przed wojną.

449
00:39:28,796 --> 00:39:35,976
No tak się złożyło, że w wyniku ustaleń pojałtańskich Polska była krajem w komunistycznej strefie wpływu.

450
00:39:35,976 --> 00:39:41,902
W związku z tym Józef Sigalin jako przedstawiciel tego środowiska no miał władzę, prawda,

451
00:39:41,902 --> 00:39:48,627
i tę władzę wykorzystywał zarówno do forsowania projektów swoich, cóż to dużo powiedzieć, przyjaciół, kolegów,

452
00:39:48,627 --> 00:39:52,971
którzy z nim pracowali przy Trasie WZ i później, przy innych inwestycjach,

453
00:39:52,971 --> 00:39:56,806
ale także innych architektów,

454
00:39:56,806 --> 00:39:59,725
i wykorzystywał również tę władzę, żeby pewne projekty blokować.

455
00:39:59,725 --> 00:40:02,858
Chciałbym pokazać, że funkcja naczelnego architekta Warszawy, funkcja administracyjna,

456
00:40:02,858 --> 00:40:10,506
była jedną w zasadzie z kluczowych i decydujących funkcji przy procesie jakby odbudowy miasta.

457
00:40:10,506 --> 00:40:14,312
Właśnie nie architekta czynnego, tylko człowieka, który miał wydeptane korytarze do władzy,

458
00:40:14,312 --> 00:40:20,710
potrafił tam dotrzeć w odpowiednim momencie i w odpowiedni sposób
zaprezentować projekt lub zniechęcić do niego,

459
00:40:20,710 --> 00:40:25,704
i materiały, które zostały z tych
posiedzeń, materiały, które zostały z jego notatek,

460
00:40:25,704 --> 00:40:33,119
no dają nam naprawdę bardzo ciekawą perspektywę tych działań, czasem zakulisowych, czasem oficjalnych,

461
00:40:33,119 --> 00:40:36,839
bo to wiąże się też z tą jakby działalnością Bieruta i jego ekipy tych mecenasów, prawda,

462
00:40:36,839 --> 00:40:38,764
więc nie zawsze to było zakulisowe.

463
00:40:38,764 --> 00:40:42,873
Czasem było wręcz przeciwnie,
w świetle jupiterów publikowane w prasie,

464
00:40:42,873 --> 00:40:46,769
ale możemy z tego naprawdę bardzo
dużo rzeczy wyciągnąć.

465
00:40:46,769 --> 00:40:51,843
Mam wrażenie, że to są mechanizmy, które są po prostu uniwersalne.

466
00:40:51,843 --> 00:40:56,942
Wtedy był Bolesław Bierut, dzisiaj mamy innego decydenta politycznego.

467
00:40:56,942 --> 00:40:59,111
Wtedy mieliśmy głównego mecenasa w postaci państwa,

468
00:40:59,111 --> 00:41:04,229
teraz nadal wielkie inwestycje jednak to są inwestycje państwowe.

469
00:41:04,229 --> 00:41:06,239
No ale mamy też prywatny kapitał, prawda,

470
00:41:06,239 --> 00:41:10,138
który ma również ambicje nierzadko równie duże,

471
00:41:10,138 --> 00:41:14,457
żeby zabudowywać tę przestrzeń wspólną.

472
00:41:14,457 --> 00:41:20,989
No i znając te konteksty, i
znając właśnie te mechanizmy, które za tym stoją, wiele rzeczy możemy
zrozumieć.

473
00:41:20,989 --> 00:41:27,165
Ja tutaj wracam, już nie będę tego wątku znowu rozwijał, ale kwestia
tej rywalizacji politycznej,

474
00:41:27,165 --> 00:41:29,323
która jest jest elementem bieżącej działalności:

475
00:41:29,323 --> 00:41:34,652
jedna ekipa polityczna odwołuje się, nie zawsze świadomie, do dokonań swoich poprzedników,

476
00:41:34,652 --> 00:41:40,435
to jest historia już, prawda, i chce albo dokonać czegoś większego, lepszego, prawda, żeby to przyćmić,

477
00:41:40,435 --> 00:41:46,269
i to jakby wpływa na pewne decyzje, które podejmuje lub pewne inwestycje które są zaniechane,

478
00:41:46,269 --> 00:41:48,552
bo to też jest czynnik istotny.

479
00:41:48,552 --> 00:41:52,638
No dyskutujemy tu o Centralnym Porcie Komunikacyjnym, o sieci
kolejowej,

480
00:41:52,638 --> 00:41:54,774
Czy powinno być to robione, czy nie,

481
00:41:54,774 --> 00:41:59,351
często pojawia się argument, że nasi
poprzednicy to robili, to był błąd, prawda, i my to zarzucamy.

482
00:41:59,351 --> 00:42:04,692
No to jest jakby już, kwestia bieżącej polityki, ale nadal jest to odwołanie do do poprzedników.

483
00:42:04,692 --> 00:42:08,681
Jeżeli mogę nawiązać do Sigalina, on jest... Dlatego wydaje mi się ciekawy...

484
00:42:08,681 --> 00:42:16,940
On wydaje mi się ciekawy z wielu powodów, ale to rozmawiamy teraz o konkretnym aspekcie jego działalności, czyli pisarstwie.

485
00:42:16,940 --> 00:42:21,834
On był bardzo płodnym autorem tekstów, z tym że on był jednak człowiekiem czynu, prawda,

486
00:42:21,834 --> 00:42:24,822
to nie był człowiek teorii. Te teksty, które pisał,

487
00:42:24,822 --> 00:42:28,631
one początkowo miały charakter bardzo kronikarski.

488
00:42:28,631 --> 00:42:35,723
Później wszedł, niestety moim zdaniem ze szkodą dla jego pisarstwa, no wszedł w taką stronę bardziej dydaktyczną propagandowo.

489
00:42:35,723 --> 00:42:37,843
No ale też takie były czasy jak to się
mówi.

490
00:42:37,843 --> 00:42:43,323
Później to porzucił, a on nie miał nigdy ambicji pomimo tego, że się jako
architekt w ogóle wyrażał głównie słowem, nie obrazem.

491
00:42:43,323 --> 00:42:48,069
On bardzo mało rysował. Mam wrażenie, że słabo mu to wychodziło.

492
00:42:48,069 --> 00:42:55,970
No ale jeżeli porównamy na przykład z
rysunkami jego bliskiego współpracownika i przyjaciela Jana Knothe czy Zygmunta Stępińskiego,

493
00:42:55,970 --> 00:42:58,693
no to to można było mieć kompleksy. 

494
00:42:58,693 --> 00:43:05,902
W związku z tym Sigalin jednak poszedł w słowo pisane i wydawałoby się, że można byłoby z tych tekstów właśnie odczytywać jego, że tak powiem, wizje architektoniczne.

495
00:43:05,902 --> 00:43:09,602
No nie bardzo, ale on jest niezastąpionym źródłem,

496
00:43:09,602 --> 00:43:16,311
ponieważ interesowało go właśnie to wszystko, co w zasadzie, mam wrażenie, architektów piszących rzadko kiedy interesuje,

497
00:43:16,311 --> 00:43:22,549
bo on bardzo szczegółowo opisywał zaplecze inwestycji, wszystkie problemy, wszystkie wyzwania. które za tym stały. 

498
00:43:22,549 --> 00:43:26,477
Oczywiście, jakby nie odmawiał sobie dawania rad na przyszłość, 

499
00:43:26,477 --> 00:43:30,720
ale to też jest bardzo ciekawe, bo pokazuje jakby sposób myślenia tamtych czasów,

500
00:43:30,720 --> 00:43:35,800
dlatego, pomimo tego, że nie zostawił
żadnych traktatów filozoficznych, 

501
00:43:35,800 --> 00:43:43,400
nie są to żadne takie teksty, które moglibyśmy dzisiaj analizować właśnie pod kątem, no nie wiem, jakiejś takiej głębokiej myśli.

502
00:43:43,400 --> 00:43:45,290
no jakiejś ponadczasowej. Są bardzo cenne,

503
00:43:45,290 --> 00:43:48,555
W ogóle architekci powinni więcej pisać, tak mi się wydaje,

504
00:43:48,555 --> 00:43:54,009
i właśnie nie takich bardzo poważnych traktatów filozoficznych, mówię to oczywiście w cudzysłowie,

505
00:43:54,009 --> 00:44:00,000
ale więcej notować z takiej bieżącej pracy. Mówię tak jako historyk który pracuje na takich źródłach.

506
00:44:00,000 --> 00:44:02,288
Byłoby to bardzo pomocne.

507
00:44:02,288 --> 00:44:09,203
[Włodzimierz Pessel:]
Ale jednocześnie żeśmy tutaj wytyczyli
ważny obszar badawczy dla literaturoznawstwa architektonicznego,

508
00:44:09,203 --> 00:44:17,680
czyli piszący architekci, bo to dotyczy... Sigalin jakby przypadek sam sobie,
ale to dotyczy wielu architektów.

509
00:44:17,680 --> 00:44:21,400
Pierwsze co mi przyszło do głowy: pani
Barbara Bańkowska, 

510
00:44:21,400 --> 00:44:26,680
osoba, która się walnie przyczyniła do odbudowy Gdańska,

511
00:44:26,680 --> 00:44:33,719
jeszcze żyjąca, w świetnej formie, to jest współautorka takiego opracowania "100 lat planowania w urbanistyce polskiej".

512
00:44:33,719 --> 00:44:41,036
No też wydała swoje, co prawda w takim trochę drugim obiegu, nie w
mainstreamie, swoje wspomnienia.

513
00:44:45,000 --> 00:44:47,424
To jest dla kulturoznawcy kapitalne źródło. Gdybym oglądał rysunki, to z tych rysunków bym nic nie wyczytał,

514
00:44:47,424 --> 00:44:52,399
natomiast jakby wtopienie tego procesu odbudowy miast, doświadczenie też prywatne...

515
00:44:52,399 --> 00:44:56,697
[Andrzej Skalimowski:]
Ja bym tutaj jeszcze dodał taką glosę, taki komentarz ad vocem.

516
00:44:56,697 --> 00:44:58,896
Zauważyłem pewną prawidłowość, że,

517
00:44:58,896 --> 00:45:01,637
no to oczywiście nie jest tak, że architekci w ogóle nie piszą.

518
00:45:01,637 --> 00:45:03,983
Nie zawsze publikują, ale piszą,

519
00:45:03,983 --> 00:45:14,201
i zauważyłem, że lepsze z punktu widzenia zarówno odbioru,  jak i w ogóle możliwości wykorzystania tych tekstów,

520
00:45:14,201 --> 00:45:19,563
są teksty autorstwa architektów czynnych, praktykujących, z dorobkiem.

521
00:45:19,563 --> 00:45:25,016
Nie mówię o tym, że to musi być wielki dorobek historyczny, ale ludzi, którzy coś zrealizowali,

522
00:45:25,016 --> 00:45:29,770
ale mam wrażenie, że jeżeli jest praktykujący architekt, inżynier,

523
00:45:29,770 --> 00:45:36,180
on potrafi w sposób zwięzły, przynajmniej ja mam takie doświadczenia, opisać tę rzeczywistość,

524
00:45:36,180 --> 00:45:38,664
czy te swoje, że tak powiem, działania,

525
00:45:38,664 --> 00:45:42,974
niż architekt teoretyk, który ma gigantyczną wiedzę.

526
00:45:42,974 --> 00:45:49,119
Ma na to spojrzenie właśnie przez pryzmat tych wszystkich tekstów, tych lektur, które ma za sobą

527
00:45:49,119 --> 00:45:53,395
i bardzo często jest tak, że ja czytam 10, 15 stron...

528
00:45:53,395 --> 00:45:58,213
No dobrze, no domyślam się, o co chodzi, ale potem biorę tekst na przykład wspomnienia Zbigniewa
Karpińskiego,

529
00:45:58,213 --> 00:46:01,841
który zapisał wspomnienia dotyczące budowy Ściany Wschodniej,

530
00:46:01,841 --> 00:46:07,350
to są bardzo niewielkie objętościowo wspomnienia, no ale ja się nie jestem w stanie od tego oderwać.

531
00:46:07,350 --> 00:46:12,895
Tam są, zdanie po zdaniu, tam jest tyle informacji, tam jest taki ładunek zarówno emocjonalny w ogóle,

532
00:46:12,895 --> 00:46:16,327
w tych krótkich, prostych zdaniach
takich naprawdę technicznych.

533
00:46:16,327 --> 00:46:20,274
No ale to jest jakby taka moja, moje spostrzeżenie, moja perspektywa.

534
00:46:20,274 --> 00:46:25,676
No jeżeli będzie możliwość na studiach, to właśnie chciałbym zwrócić uwagę też na ten typ źródeł.

535
00:46:25,676 --> 00:46:29,636
[Aleksandra Wójtowicz:]
Pozostając przy zagadnieniu tekstów napisanych przez architektów,

536
00:46:29,636 --> 00:46:33,184
to nie możemy pominąć nazwiska, które tutaj powraca od początku.

537
00:46:33,184 --> 00:46:36,784
Marek Budzyński przecież stworzył, napisał...

538
00:46:36,784 --> 00:46:49,440
Właśnie nie wiem... Napisał to jest takie nie oddające... Właśnie stworzył - to pierwsze skojarzenie

539
00:46:49,440 --> 00:46:50,960
chyba będzie bardziej trafne: stworzył dzieło, 

540
00:46:50,960 --> 00:46:55,280
takie, które łączy w sobie właśnie tę dziedzinę humanistycznego efektu jakim jest książka, 

541
00:46:55,280 --> 00:46:59,109
ponieważ on połączył właśnie te aspekty, o których Andrzej wspomniał.

542
00:46:59,109 --> 00:47:03,915
Jako architekt działający, mający wspaniały dorobek na swoim koncie,

543
00:47:03,915 --> 00:47:09,764
wprowadza nas w ten proces właśnie taki twórczy, ale przez pryzmat też własnych emocji,

544
00:47:09,764 --> 00:47:16,240
tak to odczytuję, nie tylko osoby stojącej zewnątrz i mówiącej o emocjach społeczeństwa i przestrzeni, 

545
00:47:16,240 --> 00:47:18,003
które wchodzą we wzajemne relacje,

546
00:47:18,003 --> 00:47:25,880
ale też jakby poprzez przywołanie tych własnych doświadczeń związanych z procesem twórczym 

547
00:47:25,880 --> 00:47:32,440
uwrażliwia nas na te aspekty związane z przestrzenią, które są istotne dla architekta jako twórcy,

548
00:47:32,440 --> 00:47:38,520
który w pewien sposób odpowiada za to, jak będzie kształtowana ta relacja społeczno-architektoniczna.

549
00:47:38,520 --> 00:47:43,200
Mi się nasuwa już pewna konkluzja, która by mogła zamknąć nasze spotkanie.

550
00:47:43,200 --> 00:47:48,720
Kluczowym jest hasło "humanistyka architektoniczna",

551
00:47:48,720 --> 00:47:53,400
ponieważ ono w pewien sposób pokazuje tą ścieżkę, którą my w zasadzie,

552
00:47:53,400 --> 00:47:58,520
bo my współpracujemy ze sobą już od wielu wielu lat w ramach różnych inicjatyw długofalowych bądź doraźnych,

553
00:47:58,520 --> 00:48:06,084
droga jaką przeszliśmy od tego
literaturoznawstwa architektonicznego do humanistyki architektonicznej,

554
00:48:06,084 --> 00:48:12,559
ale to hasło jest o tyle takie niezamykające się w takiej linearnej właśnie ramie,

555
00:48:12,559 --> 00:48:21,505
ponieważ w momencie, kiedy przed wielu laty w 2016 roku współpracowaliśmy w
ramach grantu "Literaturoznawstwo architektoniczne"...

556
00:48:21,505 --> 00:48:25,437
[Andrzej Skalimowski:]
... którego byłaś
kierowniczką, warto wspomnieć. 

557
00:48:25,437 --> 00:48:35,000
[Aleksandra Wójtowicz:]
Tak, tak się złożyło. To już wtedy właśnie te idee, które tutaj

558
00:48:35,000 --> 00:48:37,916
przynależy właśnie do zagadnienia
humanistyki architektonicznej 

559
00:48:37,916 --> 00:48:46,141
i to, co chciałabym podkreślić: my je definiujemy tutaj jako inicjatywa społeczno-obywatelska, naukowa,

560
00:48:46,141 --> 00:48:51,359
jednak jest to pojęcie, które za granicą, w ujęciach anglosaskich, 

561
00:48:51,359 --> 00:48:57,640
w zasadzie już zajmuje pozycje subdyscypliny, 

562
00:48:57,640 --> 00:49:01,902
ponieważ zarówno sieć ośrodków współpracujących właśnie w Wielkiej Brytanii 

563
00:49:01,902 --> 00:49:05,999
czy Stowarzyszenie Naukowe 
 Humanistyki Architektonicznej z Londynu 

564
00:49:05,999 --> 00:49:14,098
to są inicjatywy i ośrodki, które podejmują właśnie tą refleksję analizy architektury, analizy urbanistyki,

565
00:49:14,098 --> 00:49:17,930
wytworów przynależnych do tych dziedzin, 

566
00:49:17,930 --> 00:49:25,520
ale to, co jest istotne za pomocą, przez pryzmat narzędzi przynależnych do
dyscyplin humanistycznych

567
00:49:25,520 --> 00:49:29,831
 i takie podejście opierające się na właśnie tym połączeniu perspektyw 

568
00:49:29,831 --> 00:49:36,440
jest wnoszące wiele do współczesnej refleksji na temat wyzwań współczesnego świata.

569
00:49:36,440 --> 00:49:42,307
Do tej takiej postpandemicznej,
uwikłanej w zjawiska związane ze sztuczną inteligencją, 

570
00:49:42,307 --> 00:49:46,520
z zagrożeniami związanymi z kryzysem klimatycznym.

571
00:49:46,520 --> 00:49:55,680
Tutaj wracam taką klamrą do założeń w ogóle projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata" i do założeń humanistyki zaangażowanej.

572
00:49:55,680 --> 00:49:59,960
Tak naprawdę humanistyka zawsze była reakcją na zastaną rzeczywistość.

573
00:50:00,000 --> 00:50:07,674
Tak naprawdę architektura i urbanistyka zawsze przynależy de facto do dziedziny humanistycznej.

574
00:50:07,674 --> 00:50:11,760
Natomiast pewne ramy, w które jesteśmy wtłoczeni

575
00:50:11,760 --> 00:50:15,000
poprzez te struktury, takie ministerialne,

576
00:50:15,000 --> 00:50:20,308
związane po prostu z tym administracyjnym podziałem dyscyplin 

577
00:50:20,308 --> 00:50:28,839
czasem zacierają jakby tak tą płynność. To jest, bym powiedziała o takim charakterze transgresyjnym,

578
00:50:28,839 --> 00:50:33,680
przekraczającym granice dyscyplin,
dziedzin i tak bym chyba zdefiniowała

579
00:50:33,680 --> 00:50:37,920
te założenia proponowanej przez nas
współpracy pod hasłem humanistyka architektoniczna.

580
00:50:37,920 --> 00:50:43,680
Nie takie antykwaryczne, przymiotnikowe analizowanie przeszłości

581
00:50:43,680 --> 00:50:47,267
i klasyfikowanie jako jakichś takich
obiektów,

582
00:50:47,267 --> 00:50:54,054
ale przetwarzanie dawnych wzorców modeli myślowych, postępowań,

583
00:50:54,054 --> 00:50:57,727
wzbogacanie ich o rozpoznania i różne ścieżki metodologiczne,

584
00:50:57,727 --> 00:51:02,521
którymi dysponujemy w procesie konstruowania lepszej przyszłości.

585
00:51:02,521 --> 00:51:08,401
Przyszłości, którą chcemy jakoś zaoferować i na którą wszyscy pracujemy.

586
00:51:08,401 --> 00:51:11,993
Przestrzeni, która jest wspólną wartością. 
[Andrzej Skalimowski:] Kropka!

587
00:51:11,993 --> 00:51:13,118
[Wszyscy:] Dziękujemy!
[Aleksandra Wójtowicz:] Dziękuję serdecznie.

588
00:51:13,118 --> 00:51:25,119
[Muzyka] 
Serię podcastów "Polonistyka zaangażowana" zrealizowano w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata".

589
00:51:25,119 --> 00:51:30,000
Dofinansowano z budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki 

590
00:51:30,000 --> 00:51:34,119
pod nazwą Nauka dla Społeczeństwa II. Numer projektu podano w opisie odcinka [NdS-II/SP/0264/2024/01].

591
00:51:34,119 --> 00:51:38,147
Zapraszamy do wysłuchania kolejnych odcinków 

592
00:51:38,147 --> 00:51:44,837
dostępnych na platformach Spreaker, Spotify i YouTube oraz w internetowym "Biuletynie Polonistycznym".

593
00:51:44,837 --> 00:51:49,397
Do usłyszenia!

594
00:51:49,397 --> 00:51:53,770
[Muzyka]