Biuletyn Polonistyczny

Artykuł / wywiad

01.03.2020

Bądźmy FAIR! ALLEA przedstawia rekomendacje dotyczące danych badawczych w humanistyce

Nowy raport ALLEA zawiera kluczowe rekomendacje pozwalające wdrożyć w naukach humanistycznych zasady FAIR, zgodnie z którymi cyfrowe dane badawcze powinny być możliwe do znalezienia (Findable), dostępne (Accessible), interoperacyjne (Interoperable) i nadające się do ponownego wykorzystania (Reusable). Dokument ten został opracowany jako praktyczny przewodnik, który ma pomóc naukowcom, instytucjom finansującym badania, oraz osobom odpowiedzialnym za politykę naukową w procesie przechodzenia do zrównoważonej kultury udostępniania danych. Celem raportu jest przystępne przedstawienie w kontekście nauk humanistycznych głównych zagadnień z zakresu zarządzania danymi, jak np. Plan Zarządzania Danymi, formaty i typy danych, metadane, licencje, deponowanie w zaufanych repozytoriach czy trwałe identyfikatory.

Obfitość danych w cyfrowym świecie stwarza nowe możliwości dla wszystkich dziedzin nauki, w tym humanistyki, w której digitalizacja i poprawne udostępnienie tekstów, obrazów, dźwięków, nagrań wideo i innych typów danych może znacząco przyczynić się do nie tylko do rozwoju badań, lecz także do transformacji metodologii czy komunikacji naukowej.

Danymi jednakże trzeba zarządzać, a to wymaga stosowania ogólnie przyjętych standardów. W ostatnich latach zasady FAIR zostały powszechnie uznane za zbiór najlepszych praktyk w zarządzaniu danymi, zarówno w badaniach naukowych, jak i na innych polach aktywności. Na przykład, standardy te szybko zyskują na popularności w galeriach, bibliotekach, archiwach i muzeach, które posiadają kluczowe zasoby dla naukowców w dziedzinie nauk humanistycznych.

Dostrzegając wagę tych przemian, raport ALLEA Sustainable and FAIR Data Sharing in the Humanities pomaga przełożyć te zasady na codzienną praktykę badawczą. Zawiera on propozycje technicznych, prawnych i etycznych rozwiązań z zakresu zbierania, przechowywania, ochrony, rozpowszechniania i publikowania danych w taki sposób, by umożliwić ich wyszukiwanie, dostęp do nich, ponowne wykorzystywanie i interoperacyjność.

„Pełne wykorzystanie potencjału badań humanistycznych oraz wymiana i łączenie danych z różnych dyscyplin w celu sprostania wielkim wyzwaniom, wymaga zrozumienia zasad FAIR oraz niuansów ich wdrażania. Współczesne dyskusje o komunikacji naukowej oraz rozwój i szybkie rozprzestrzenianie się paradygmatu otwartej nauki jasno dowodzą, że zasady FAIR mają trwały wpływ na praktykę badawczą. Aby wesprzeć naukowców i instytucje dążące do opracowania danych FAIR, niniejszy raport zawiera praktyczne wskazówki dotyczące stosowania się do tych zasad, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy nauk humanistycznych. Mamy nadzieję, że okażą się pomocne w naszych wspólnych wysiłkach na rzecz bardziej otwartego krajobrazu badawczego", stwierdza dr Natalie Harrower, przewodnicząca grupy roboczej ALLEA E-Humanities.

Cykl zarządzania danymi

Struktura raportu wzorowana jest na pięciu etapach cyklu zarządzania danymi: (1) identyfikacja, (2) planowanie, (3) zbieranie/wytwarzanie, strukturowanie i przechowywanie, (4) deponowanie, cytowanie i udostępnianie oraz (5) rozpowszechnianie. Dla każdego etapu przedstawiono zestaw praktycznych zaleceń i dalsze lektury. Autorzy biorą pod uwagę różnice pomiędzy kulturami udostępniania danych w różnych dyscyplinach nauk humanistycznych, zachęcając przy tym do rozwijania interdyscyplinarnych praktyk w zakresie danych badawczych.

Publikacja i konsultacje publiczne

Publikacja została przygotowana przez grupę roboczą ALLEA E-Humanities i wykorzystuje najnowsze ustalenia w zakresie polityki badawczej UE i FAIR. Nad tekstem raportu pracował zespół pod kierunkiem Natalie Harrower (Royal Irish Academy) w składzie: Beat Immenhauser (Swiss Academy of Humanities and Social Sciences), Maciej Maryl (Instytut Badań Literackich PAN), Timea Biro (Royal Irish Academy).

Bardzo istotnym elementem całego procesu była ewaluacja rekomendacji w toku konsultacji publicznych z naukowcami i praktykami. Konsultacje rozpoczęto w maju 2019 r., podczas dorocznego posiedzenia zgromadzenia ogólnego ALLEA. Komentarze zbierano zarówno online jak i podczas warsztatów zorganizowanych w Warszawie podczas DARIAH Annual Event. Grupa robocza otrzymała ponad 200 sugestii, które zostały starannie rozważone i uwzględnione. Autorzy komentarzy zostali wymienieni na końcu dokumentu.

Raport można pobrać tutaj.

Zobacz także

03.08.2018

Rozmowy „Biuletynu Polonistycznego” - KorBa

Przygotowany i zrealizowany przez Pracownię Historii Języka Polskiego XVII i XVIII w. Instytutu Języka Polskiego PAN we współpracy z Zespołem Inżynierii Lingwistycznej w Instytucie Podstaw Informatyki PAN projekt „Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII w. (do 1772 r.)” miał swoją uroczystą premierę 18 czerwca 2018 r. Najważniejszym rezultatem projektu jest udostępniony w Internecie Elektroniczny Korpus Tekstów Polskich XVII i XVIII w. (do 1772 r.), w skrócie nazywany Korpusem Barokowym. Od tej ostatniej nazwy urobiony został akronim KorBa. Projekt był finansowany ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki na lata 2013-2018. Z panem profesorem Włodzimierzem Gruszczyńskim, kierownikiem projektu, oraz panią doktor Renatą Bronikowską, koordynatorką projektu, rozmawiamy o „wczytywaczu”, „tagerach”, i „transkryberach” – a także innych narzędziach humanistyki cyfrowej.

27.04.2019

Pasja do promowania nauki. Rozmowa z Doktorem Wojciechem Włoskowiczem

Czy popularyzacja i upowszechnianie nauki wiążą się ze sobą? Czy popularyzowanie nauk humanistycznych jest przyjemne? Co zrobić, by było skuteczne? Zapraszamy do rozmowy z Panem Doktorem Wojciechem Włoskowiczem, przedstawicielem dziedziny „nauki humanistyczne” w Stowarzyszeniu Rzecznicy Nauki.

01.03.2020

Teoria toponomastyki z Nagrodą Prezesa Rady Ministrów

Gala Nauki Polskiej, która odbyła się 19 lutego 2020 r. w Toruniu (wydarzenie było najważniejszą częścią obchodów Dnia Nauki Polskiej – nowego święta państwowego w Polsce), stała się okazją do wręczenia Nagród Prezesa Rady Ministrów za działalność naukową, wdrożeniową lub artystyczną. Wśród lauretów Nagrody Premiera za wyróżnioną rozprawę doktorską znalazł się dr Wojciech Włoskowicz z Instytutu Języka Polskiego PAN.

10.06.2019

IBL PAN i konsorcjum OPERAS w europejskim projekcie TRIPLE

Konsorcjum OPERAS otrzymało 5,6 miliona EUR ze środków programu Horyzont 2020 na realizację projektu TRIPLE (Targeting Researchers through Innovative Practices and multiLingual Exploration). Platforma TRIPLE będzie elementem infrastruktury badawczej OPERAS, powiązanej z EOSC (European Open Science Cloud). Centrum Humanistyki Cyfrowej Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (CHC IBL PAN) jako członek grupy zarządzającej konsorcjum będzie jednym z wykonawców projektu.

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywanena Twoim dysku, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Sprawdź informacje o plikach cookies.