Полонистический бюллетень

Новость

Журнал
Дата размещения: 11.11.2019

Horror(y) dzieciństwa i dojrzewania

Pojęcie horroru stosowane jest w literaturoznawstwie i filmoznawstwie jako kategoria genologiczna. Jako kategoria estetyczna bywa z kolei odnoszone do rozmaitych tekstów kultury: utworów literackich, komiksów, filmów i seriali, ale też spektakli teatralnych czy gier wideo. Anita Has-Tokarz w monografii Horror w literaturze współczesnej i filmie (2010) uznaje go wręcz za kategorię „oznaczającą efekt [przerażenia], jaki tekst [kultury] wywiera na odbiorcy” (s. 51). Trzeci numer „Dzieciństwa. Literatury i Kultury” chcielibyśmy poświęcić związkom dzieciństwa i dojrzewania z horrorem – pojmowanym we wszystkich wskazanych znaczeniach – widocznym w trzech obszarach problemowych.

Po pierwsze: dziecko w horrorze. Kultura, zwłaszcza popularna, z upodobaniem obsadza postaci dziecięce w roli istot niepokojąco zagadkowych, mediumicznych, budzących grozę, demonicznych, a nawet oprawców – choć i w roli ofiar, jednostek otaczanych szczególną ochroną, obiektów zainteresowania rozmaicie postaciowanego zła, jak również bohaterów i bohaterek, którzy jako jedyni potrafią owo zło pokonać. Z przykładów dziś już klasycznych dość przypomnieć nastoletnią Regan z Egzorcysty wyreżyserowanego przez Williama Friedkina, młodego antychrysta z serii Omen, dziecięce postaci z prozy Stephena Kinga – jak LśnienieDzieci kukurydzySmętarz dla ZwierzakówTo – i ze słynnych ekranizacji tych utworów. Takie figury – dziecięce demony, ale i dziecięcy wybawcy – pojawiły się także w ostatnich latach w wielu głośnych filmach, np. Cichym miejscu Johna Krasinskiego, Babadooku Jennifer Kent czy Dziedzictwie. Hereditary Ariego Astera; w serialach, by przywołać antologię American Horror Story Ryana Murphy’ego i Brada Falchuka, Stranger Things braci Dufferów, Nawiedzony dom na wzgórzu Mike’a Flanagana (luźno oparty na powieści Shirley Jackson); w grach wideo, np. The Last of Us studia Mighty Dog i serii Americana McGee o Alicji; wreszcie w literaturze – jak już zekranizowana powieść Nie otwieraj oczu Josha Malermana. Warto też wspomnieć o ujęciach innych niż anglosaskie: o dziecku grozy, jakie prezentują klasyki japońskiego horroru, gdzie jest ono uosobieniem tragizmu oraz tajemnicy i gdzie dzieciństwo stygmatyzowane bywa niewyobrażalnym cierpieniem, spod którego jarzma bohaterowie i bohaterki nie mogą się wyzwolić (tu np. The Ring. Krąg oraz Dark Water, reż. Hideo Nakata; Klątwa Ju-on, reż. Takashi Shimizu); o hiszpańskich, portugalskich, meksykańskich, południowoamerykańskich reprezentacjach powiązanych z folklorem, podaniami wierzeniowymi, baśniowością, jak Labirynt fauna Guillermo del Toro i Sierociniec J. A. Bayony; o okrutnych dzieciach z dzieł niemieckich i austriackich, np. Widzę, widzę Veroniki Franz i Severina Fiali. Chcielibyśmy przyjrzeć się sposobom wykorzystywania dziecięcych postaci zarówno w klasyce gatunku, jak i najnowszej produkcji kulturowej.

Po drugie: horror dla dzieci i młodzieży. W ostatnich kilkunastu latach mamy do czynienia z renesansem literatury grozy dla młodych odbiorców. Literackie korzenie tego typu utworów sięgają tradycji XIX-wiecznej i, inter alia, tzw. pedagogiki strachu, a w XX w. klasyczne przykłady wyszły spod piór m.in. Johna Bellairsa, Zilphy Keatley Snyder i Phyllis Reynolds Naylor. Dziś zaś wielu twórców eksponuje zarówno ludyczny, jak i refleksyjny wymiar grozy – np. Daniel Handler (Lemony Snicket), Ian Ogilvy, Chris Priestley czy Neil Gaiman, a w Polsce Marcin Szczygielski i Grzegorz Gortat. Problematyka horroru w tekstach kultury dla niedorosłych współcześnie stała się przedmiotem rozważań wielu badaczy: w Polsce – przede wszystkim Katarzyny Slany, za granicą – m.in. Jessiki R. McCort, Michaela Howartha, a także Anny Jackson, Karen Coats i Rodericka McGillisa, Moniki Flegel, Christophera Parkesa, Chloé Germaine Buckley, K. Shryock Hood, Laury Hubner. Pragnąc kontynuować podjęte przez nich dociekania, chcielibyśmy zaprosić autorów i autorki do rozważań nad strategiami tworzenia horrorów dla młodych odbiorców – nie tylko literackich, lecz także reprezentujących inne media, m.in. filmów, seriali telewizyjnych, gier wideo, komiksów.

Po trzecie wreszcie: dzieciństwo i dojrzewanie jako horror. W tym obszarze problemowym pojęcie horroru będziemy rozumieć najszerzej. Tego typu wątki i motywy pojawiają się w twórczości skierowanej zarówno do odbiorców dorosłych (w tym w utworach o charakterze biograficznym i autobiograficznym), jak i niedorosłych. Dominacja nurtu arkadyjskiego w tekstach kultury dla dzieci i młodzieży należy już do przeszłości; od kilku dekad występuje wyraźna tendencja do poruszania tematów drastycznych, dotąd tabuizowanych, takich jak przemoc domowa, wykorzystanie seksualne, uzależnienia, samobójstwa itd. Głośny serial telewizyjny stworzony przez Briana Yorkeya 13 powodów (adaptacja powieści Jaya Ashera), Euforia Sama Levinsona, powieść Charlie Stephena Chbosky’ego i wyreżyserowana przezeń ekranizacja, Nostalgia Anioła Jodi Picoult i filmowa adaptacja tej powieści w reżyserii Petera Jacksona, Dom nie z tej ziemi Małgorzaty Strękowskiej-Zaremby, Książka wszystkich rzeczy Guusa Kuijera czy też transgresywne picturebooki (jak te autorstwa Gro Dahle i Sveina Nyhusa) to tylko kilka z bardzo licznych przykładów. Jeszcze innym zagadnieniem jest horror dzieciństwa i dojrzewania w dystopiach oraz narracjach postapokaliptycznych, tych przeznaczonych dla dorosłych odbiorców (Opowieść podręcznej Margaret Atwood wraz z serialem inspirowanym tą prozą, Droga Cormaca McCarthy’ego oraz film na jej podstawie) oraz tych młodzieżowych (Igrzyska śmierci Suzanne Collins, Niezgodna Veroniki Roth i ekranizacje tych dzieł, Meto Yves’a Greveta) i dziecięcych (Woolvs in the Sitee Margaret Wild i Anne Spudvilas). Problemy społeczne mające destrukcyjny wpływ na dzieciństwo i adolescencję, a odzwierciedlające się bądź ekstrapolowane w tekstach kultury, to zatem kolejne zagadnienie, do którego eksploracji zachęcamy autorów i autorki.

Zapraszamy do podjęcia rozważań nad różnymi aspektami relacji między dzieciństwem i dojrzewaniem a horrorem w rozmaitych tekstach kultury, przeznaczonych dla różnych grup odbiorców. Interesują nas artykuły przekrojowe i studia przypadków, opracowania dotyczące dzieł XIX-, XX- i XXI-wiecznych. Wskazane przez nas trzy obszary problemowe – dziecko w horrorze, horror dla dzieci i młodzieży, dzieciństwo i dojrzewanie jako horror – nie wyczerpują oczywiście tak złożonego zagadnienia, więc redakcja jest otwarta także na inne propozycje, wykraczające poza zaproponowane tematy.

Zapraszamy również do przesyłania tekstów niezwiązanych z tematem numeru do działów Varia i Recenzje.

Termin zgłaszania artykułów: 31.01.2020 r.

Информация

Ключевые слова:

Смотреть также

22.09.2020
Проект

Open Access Books Network

15 września 2020 r. zainaugurowano działanie Open Access Books Network - sieci utworzonej przez członków OAPEN, OPERAS, ScholarLed i SPARC Europe.

13.09.2020
Статьи и интервью

Apel Akademii Młodych Uczonych w sprawie ograniczenia budżetu Unii Europejskiej na badania naukowe

Akademia Młodych Uczonych apeluje do Prezesa Rady Ministrów oraz posłów i posłanek do Parlamentu Europejskiego o zdecydowaną obronę finansowania badań naukowych w budżecie Unii Europejskiej i podjęcie działań na rzecz jego zwiększenia. Jednocześnie zachęcamy do przyłączenia się do naszego apelu tych wszystkich, którzy rozumieją wagę badań naukowych dla rozwoju Polski i Europy oraz utrzymania ich pozycji w świecie.

24.08.2020
Они ушли

Zmarła Prof. Maria Janion

23 sierpnia 2020 roku zmarła Prof. Maria Janion, Mistrzyni pokoleń humanistów i badaczy literatury, autorka przełomowych i inspirujących publikacji, m.in. "Gorączki romantycznej" i "Niesamowitej Słowiańszczyzny". Pogrzeb Profesor Marii Janion odbędzie się  4 września 2020 r. (piątek) o godzinie 12.00  na Powązkach Wojskowych. Pani Profesor zostanie pochowana w Alei Profesorskiej.

16.08.2020
Стипендия

Program stypendialny Gaude Polonia 2021

Gaude Polonia to Program Stypendialny Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczony dla twórców kultury oraz tłumaczy literatury polskiej z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, w pierwszej kolejności z Białorusi i Ukrainy. Stypendysta otrzymuje stypenium miesięczne w wysokości 3500 zł brutto. Stypendia realizowane są od 1 lutego do 31 lipca każdego roku.

08.08.2020
Событие

15. Nagroda Literacka GDYNIA – festiwal Miasto Słowa

Tegoroczna edycja Miasta Słowa będzie wyjątkowa – obchodzimy 15-lecie Nagrody Literackiej GDYNIA. Z tej okazji program Festiwalu jest szczególnie bogaty, na czytelników czekają różnorodne wydarzenia: spotkania i panele dyskusyjne z udziałem nominowanych oraz zaproszonych pisarzy i pisarek, spektakle teatralne, pokazy filmowe, koncerty, warsztaty i spotkania dla dzieci czy wystawa plakatu promującego czytelnictwo. Wyjątkowo dużo będzie też premier i nowości wydawniczych, gościć będziemy między innymi: Manuelę Gretkowską, Mikołaja Grynberga, Katarzynę Nosowską, Zygmunta Miłoszewskiego, Dorotą Masłowską, Marka Niedźwieckiego czy Martę Dymek. Najważniejszym koncertem festiwalu będzie występ zespołu Bisz/Radex.  Niemal wszystkie wydarzenia odbędą się na otwartej przestrzeni, znakomita ich większość zostanie zaprezentowana on-line w czasie rzeczywistym, wiele z nich będzie dostępnych również w wersji dla niesłyszących.

Если вы не хотите, чтобы куки-файлы сохранялись на вашем диске, поменяйте настройки своего браузера Смотреть информацию о куки-файлах