Biuletyn Polonistyczny

Rozprawa doktorska

Data dodania: 04.10.2017

Implikacje idei Biblioteki Babel w literaturze XX wieku

Dziedzina:
Historia literatury oraz krytyka i interpretacja literacka
Miejscowość:
Kielce

Streszczenie rozprawy doktorskiej

magistra Marcina Kozery

Tytuł dysertacji: Implikacje idei Biblioteki Babel w literaturze XX wieku.

 

W rozprawie przedstawiłem argumentację za koniecznością zmiany paradygmatów ontologiczno-epistemologicznych poprzez ekspozycję transgresyjnych dysonansów poznawczych w obrębie literatury i języka. Ewolucję aksjomatyki umożliwia wykorzystanie koncepcji nieskończoności czasoprzestrzennej w celu implementacji jej konsekwencji w nowy system aksjologiczny, pomocny w stworzeniu nowej podbudowy intelektualnej, duchowej i etycznej, przekładającej się na wzbogacenie kultury umysłowej. System ten mógłby zmniejszyć wpływ negatywnych mechanizmów przemocy symbolicznej w kulturze postfilozoficzno-dekonstrukcjonistycznej, kontestującej prawo do godnego życia wszystkich ludzi i równego wykorzystywania ich potencjału. Za materiał badawczy posłużyły prace autorów zajmujących się problematyką istoty ludzkiej, świadomej paradoksów transcendencji.

 

Rozprawa składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów i zakończenia.

Rozdział I zawiera analizę i interpretację opowiadań Jorge Luisa Borgesa, z których jedno – Biblioteka Babel stało się przewodnią koncepcją całej pracy. Oprócz niego poddałem literaturoznawczemu oglądowi inne utwory: Księga Piasku, Tlon, Uqbar, Orbis Tertius, Pismo Boga, Zwierciadło i maska, Alef oraz Róża Paracelsa. Teksty rozpatruję w kontekście paradoksów Georga Cantora, Kurta Gödla i Alana Turinga. Dążenia bohaterów prozy Borgesa porównuję z przekonaniami Gregory’ego Chaitina oraz Stephena Wolframa. Pytam o genezę i przebieg ekspansji świata kreowanego przez liczby i litery.

Rozdział II dotyczy problemu tzw. „katastrofy semiotycznej”, rozumianej jako paranoiczna nadmiarowość uobecnionych i ukonstytuowanych w świecie znaczeń, składających się na turbulentność pustki wszelkiego przekazu. Zagadnienie to rozpatruję zestawiając najbardziej wyraziste przykłady „sztuki wyczerpania”: od transgresyjnej myśli Markiza de Sade przez psychodeliczność literatury Jamesa Joyce’a po najciekawsze przykłady synergizowania słowa i liczby w ramach „liberatury”.

Rozdział III jest analizą skali ontologiczno-epistemologicznego wpływu „horroru metafizycznego”, rozpatrywanego z trzech perspektyw: antyhumanocentryzmu Howarda Philipsa Lovecrafta, kafkaesku Franza Kafki oraz dekadencko-nihilistycznych dociekań Emila Ciorana. Ludzie od zarania dziejów mają problem z oceną sensu ich własnej psychosomatycznej progresji. Umocowanie istotności człowieka w triadzie: transcendencja-transgresja-transhumanizm niekoniecznie jest uchwycone w kategoriach absolutyzacji ludzkiego celu.

Rozdział IV jest porównaniem zależności pomiędzy literaturą a transcendencją, analogicznej do symbiozy pomiędzy technologią a mistyką. Skupiam uwagę na dwóch reprezentatywnych przykładach twórczości techgnostycznej: opowiadaniu Ostatnie Pytanie Isaaca Asimova oraz naturze Inkluzji Ultymatywnej z powieści Perfekcyjna niedoskonałość Jacka Dukaja. Staram się udowodnić tezę o istnieniu rzeczywistości, w której „pod-kod” jednej cywilizacji wyrasta z „Kodu macierzystego” Inteligencji Absolutnej, do którego z kolei odwołują się w procesie komunikacji kolejne „pod-kody”. W ten sposób granica świata, wyznaczona przez granice języka, transcendowana jest do rozmiarów kosmicznych przez bezkresny potencjał Dukajowskich „zwięzyków”. Hybrydyzacja dokomponowana do sfery transcendentnej wynika z samej natury bytu absolutnego, do którego trzeba dopasować formę, aby odpowiednio go wyrazić.

Rozdział V dotyka kwestii ulokowania człowieka w transcendencji i nieskończoności. Lokacja ontyczna istoty ludzkiej odbywa się na kilku płaszczyznach: relatywności wiedzy wobec infinitywności, wykrycia i próby zrozumienia transcendentnej natury potencjału człowieka, wariantów aksjologicznych człowieczeństwa i Natury oraz odpowiednio wzmocnionego semantycznego pytania o to kim de facto jest człowiek. Wątpliwości co do metafizycznego statusu ludzkości nie rozwiązuje trylemat Friesa. Dogmatyzm, regres w nieskończoność i psychologizm nie mogą występować autonomicznie w kontekście niepoliczalnej i nienazywalnej rzeczywistości. Właśnie temu ma służyć uwolnienie się od wszelkich ograniczeń metodologicznych – uznaniu, że każda możliwość jest możliwa i w związku z tym należy je uwzględniać w zmodyfikowanym systemie aksjologicznym jako narzędzia do poprawy bytu wszelkiego bytu.

Całość dysertacji ma za zadanie uwypuklenie nadrzędnej motywacji do przewartościowania wszystkich wartości w kierunku innym od obranego przez Friedricha Nietzschego. Człowiek znajduje się pomiędzy rzeczywistością pozapojęciową, którą można charakteryzować jako niemożliwą do umiejscowienia nie-przestrzeń istniejącą bez istnienia przed-egzystencjalnie i po-empirycznie, a rzeczywistością pozbawioną konceptualnych ograniczeń. Zasadnym wydaje się być pytanie o to, ile tracimy opuszczając z jakiegoś powodu wymiar rzeczywistości pozapojęciowej i wkraczając (z jakiegoś powodu) w wymiar rzeczywistości, której nie może opisać żaden język, ale której zrozumienie właśnie od języka zależy. Trzeba więc postrzegać ją maksymalistycznie jako zbiór wszelkich światów transcendentnych, apriorycznych, intuicyjnych, duchowych, idealnych, nadprzyrodzonych, przepełnionych celami i dobrami wykraczającymi poza utylitaryzm i partykularyzm. Aprioryczno-transcendentne dobra pozautylitarne, wywodzące się z maksymalistycznej percepcji, mogą stanowić potencjał do utylitarnej przebudowy ludzkiej aksjologii.

Marcin Kozera

Informacje

Zobacz także

16.11.2015

Pragnienie miłości i potrzeba wolności w pisarstwie Tadeusza Konczyńskiego

Praca zgłoszona do konkursu "Biuletynu Polonistycznego" Publikuj.dr - w załączniku.

20.02.2016

Gabinet luster. Śmiech w twórczości Zbigniewa Herberta

Praca podejmuje temat humoru, satyry oraz groteski w twórczości Zbigniewa Herberta: ich genezy, odmian oraz funkcji. Analizowane są wiersze, proza, publicystyka oraz dramaty, które tematyzują lub implikują komizm. Elementem łączącym wszystkie wątki pracy jest śmiech rozumiany wieloaspektowo: jako fakt antropologiczny, programowana przez pisarza reakcja czytelnika, jednocześnie zaś jako reakcja samego pisarza na zjawiska świata realnego, manifestacja jego postawy wobec rzeczywistości. Śmiech jest tu pojmowany nie tylko w kategoriach wesołości lub rozbawienia - może być reakcją na smutek, odczucie grozy, tragizmu albo absurdu.

08.08.2016

Wykładniki spójności w tekstach pisanych przez obcokrajowców (na materiale egzaminów certyfikatowych z języka polskiego jako obcego)

Celem pracy jest analiza mechanizmów spójności językowej w tekstach pisanych przez obcokrajowców, którzy przystąpili do egzaminu certyfikatowego z języka polskiego jako obcego oraz klasyfikacja stosowanych przez cudzoziemców wykładników spójności tekstu. Założeniem rozprawy jest prześledzenie, w jaki sposób zmieniają się sposoby wiązania wyrażeń zdaniowych w zależności od poziomu znajomości języka oraz wskazanie najczęściej popełnianych przez cudzoziemców błędów powodujących naruszenie więzi spójnościowych.

20.02.2016

Intymne tematy wyobraźni w dramatach Juliusza Słowackiego

Rozprawa poświęcona jest twórczości Juliusza Słowackiego. Przedmiotem badania są w szczególności dramaty romantycznego poety, począwszy od pierwszego - "Mindowe", poprzez znane i popularne - "Kordian", "Balladyna" aż do jednego z ostatnich - "Zawiszy Czarnego".

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywanena Twoim dysku, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Sprawdź informacje o plikach cookies i polityce prywatności.