Biuletyn Polonistyczny

Rozprawa doktorska

Data dodania: 11.09.2018

Konwencje gatunkowe powieści kryminalnych Joanny Chmielewskiej w kontekstach kulturowych

Dziedzina:
Historia literatury oraz krytyka i interpretacja literacka
Promotorzy:

Konwencje gatunkowe powieści kryminalnych Joanny Chmielewskiej w kontekstach kulturowych to pierwsza monografia dotycząca twórczości Joanny Chmielewskiej. Dysertacja ma charakter historycznoliteracki.

Ze względu na specyfikę badania powieści popularnej, autorka korzystając z zaproponowanych przez innych badaczy sposobów pracy z tego typu tekstem, podjęła się wypracowania własnej metody badawczej, adekwatnej do tematu a osadzonej w zdobywającej coraz większą popularność teorii badań kulturowych. Wyjściową do budowania aparatu badawczego jest pojęcie socjologii literatury, zaproponowane przez Jerzego Sławińskiego. Według Anny Martuszewskiej taki kierunek badań od klasycznej socjologii zadającej pytania, jak postępuje społeczeństwo, odróżniają odpowiedzi na pytania, co skłania ludzi do takich, a nie innych zachowań. Zasadność wzbogacenia analiz o elementy zapożyczone z innych metodologii, takich jak strukturalizm, poetyka odbioru czy feminizm została uargumentowana w rozdziale pierwszym pracy. Istotnymi zagadnieniami szczegółowymi, wokół których skupione zostały dociekania autorki dysertacji są również autobiografizm, doświadczanie codzienności, różne aspekty gry z czytelnikiem oraz ożywianie schematów, czy bardziej, stosując nomenklaturę zaproponowaną przez Johna G. Caweltiego, tworzenie przez Chmielewską nowych formuł. Takie kierunki badań miały wspomóc osiągnięcie celów pracy, to znaczy opisanie wzorców powieściowych wypracowanych przez Chmielewską i określenie wpływów tak realizowanych kreacji na literaturę popularną w Polsce i zagranicą.

Rozdział drugi, dotyczący umiejscowienia omawianej twórczości na osi historycznej rozwoju powieści kryminalnej, w dużej mierze poświęcony jest wyabstrahowaniu z tekstów cech odróżniających utwory Chmielewskiej od klasycznej powieści milicyjnej. Pojawiły się w nim również analizy poszczególnych tytułów autorki pod kątem funkcjonowania w nich klasycznych zasad kryminału. Taki zabieg jasno wykazał żywą ewolucję, która na przestrzeni XX wieku zaszła w tym rzekomo najbardziej skostniałym gatunku literackim. Utrwalone stereotypowo mniemanie, o jednorodności schematycznych powieści Chmielewskiej, okazalo się fałszywe po ich zestawieniu z typami kryminału i antykryminału wyodrębnionymi przez Stanko Lasića. Wśród dorobku autorki odnaleźć można bowiem każdy, z zaproponowanych przez chorwackiego badacza, rodzaj schematu. Co najważniejsze jednak, rozważania dotyczące kryminału wykazały, że bogaty dorobek autorki miał znaczący wpływ na rozwój kryminału społecznego w Polsce i Europie.

Najszerszą odpowiedź na pytanie dotyczące tytułowych konwencji i schematów pojawiających się w twórczości Chmielewskiej czytelnik odnajdzie w rozdziale trzecim. Poza omówieniem atrakcyjnego wykorzystaniem szablonów i wprowadzania czytelnika w światy oswojone, pojawiła się w nim analiza zjawisk, które przyczyniły się do popularności omawianej prozy, takich jak: autobiografizm, oryginalna narracja, umiejętne łączenie poetyk najpopularniejszych gatunków i ludyczność.

Utrwalanie wzorców kulturowych za pomocą literatury, charakterystyczne dla powieści obyczajowej, znalazło swój wyraz we wszystkich utworach autorki. O codzienności, kobiecym detektywie, przestrzeniach wspólnych,  których tak chetnie poszukuje dziś, chcący utożsamiać się z powieściowymi  bohaterami czytelnik, poświecony został rozdział czwarty.

Najbardziej charakterystyczna cecha twórczości Chmielewskiej, kojarzona z powieściami autorki, a odróżniająca ją od kryminalnego mainstream’u, czyli komizm została poddana analizom w rozdziale piątym. Czytelnik odnajdzie tu historię dotyczącą zasadności nazwy „kryminał ironiczny”, która przypisywana jest powszechnie powieściom Chmielewskiej. Wiele próbek różnorodnych elementów humorystycznych zostało dla przykładu przytoczonych w tekście. Zostały one uporządkowone według taksonomi Marii Gołaszewskiej, a następnie Jerzego Ziomka.

Pracę kończy kilka uwag na temat recepcji oraz podrozdział podsumowujący, w którym podkreśla się wagę cały czas niedocenianej twórczości polskiej autorki, która potrafiła połączyć wiele sprzeczności. Najprzydatniejszą z nich wydaje się w dniu dzisiejszym umiejętności stosowania kompromisu z jednoczesnym zachowaniem wizerunku bardzo silnej osobowości.

Zobacz także

07.01.2019

Przestrzeń w „Oziminie”, przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta

Aleksandra Wojtowicz w rozprawie doktorskiej Przestrzeń w „Oziminie”, przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta formułuje tezy dotyczące nowego spojrzenia na problem przestrzeni w twórczości Berenta. Praca jest polemiką z tezami badaczy, którzy wskazywali na niemożność odtworzenia przyległości miejsc, labiryntowość i brak logiki przestrzennej w powieści.

03.11.2015

Kategoria prawdy w twórczości Stanisława Witkiewicza

Kategorię prawdy autorka przedstawia w wielu aspektach: etycznym, estetycznym i epistemologicznym. O ile pierwsza część pracy poświęcona została poglądom na temat prawdy w szeroko rozumianej sztuce (prawda w literaturze, w malarstwie, w krytyce artystycznej), o tyle część druga prawdę rozpatruje w kontekście biograficznym Witkiewicza (prawda a wychowanie, prawda a wiara, prawda a mit, prawda a życie). Autorka nie zawęża zatem badań tylko do literatury, lecz rozpatruje całość życia i twórczości Witkiewicza, starając się pokazać związek biografii twórcy z jego dziełami, skonfrontować głoszone idee z praktyką.

27.09.2017

Obraz Paryża w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski

Głównym celem rozprawy jest odnalezienie i zebranie tekstów literackich, których tematem jest Paryż, oraz ich analiza. Ze względu na obszerność materiału wyczerpująca analiza tematu nie była możliwa, tak więc pewien wybór omawianych zagadnień był niezbędny. Zbadano tylko najważniejsze motywy i powieści. Pierwsza część rozprawy zawiera rozważania na temat historii Paryża i jego roli kulturowej. Znajomość historii miasta i relacji polsko-francuskich jest konieczna do zrozumienia sensu powieści, których akcja odbywa się w Paryżu. Ponadto zaprezentowano i omówiono stan badań: francuskie studia historyczne z XIX wieku, słowniki, encyklopedie, przewodniki, gazety i współczesne badania interdyscyplinarne dotyczące Paryża w ogóle (literatura, kultura, historia). Następnie ukazano krótki przegląd motywu Paryża w literaturze francuskiej. Zwraca się uwagę na najbardziej wyróżniające się tematy, typ tekstów i ich strukturę. Następnie omówiono motyw Paryża w dziejach literatury polskiej, od XVI wieku do początku wieku XX (proza, poezja, dramat). Główną częścią rozprawy jest opracowanie najważniejszych powieści, których akcja toczy się w XIX-wiecznym Paryżu. Opisano najpopularniejsze motywy (paryżanka, flânerie, samotna kobieta w Paryżu, artyści i sztuka, miasto-potwór, imigranci polscy, syndrom paryski itp.). Analizę tekstów przeprowadzono przy użyciu konwencjonalnych narzędzi interpretacyjnych oraz najnowszych dyscyplin i metod badawczych związanych z badaniami urbanistycznymi, takimi jak: filozofia miasta, geografia kulturowa, antropologia miasta, geokrytyzm, geopoetyka. Obraz Paryża w opowiadaniach i powieściach historycznych został omówiony osobno. Niniejsza rozprawa zawiera suplement w postaci tabeli przedstawiającej powieści o Paryżu odnalezione podczas badań. Zostały podzielone na grupy i krótko scharakteryzowane.

25.06.2019

Eleonory Kalkowskiej (1883-1937) polsko-niemiecka twórczość i jej recepcja

Rozprawa jest pierwszą monografią poświęconą całokształtowi twórczości i recepcji Eleonory Kalkowskiej: polsko-niemieckiej pisarki, istotnej, choć zapoznanej agentki sieci transnarodowego modernizmu.

Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywanena Twoim dysku, zmień ustawienia swojej przeglądarki. Sprawdź informacje o plikach cookies.