Artykuł / wywiad
Jak mówić i pisać o sztuce osób z niepełnosprawnościami? Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 2)
Kontynuujemy rozmowę z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką o miejscach wspólnych i punktach przecięć między teatrem i niepełnosprawnością.
W tej części rozmowy wracamy wspomnieniami do sympozjum „Pokaż język” (Warszawa 2024), pomyślanego jako przestrzeń wymiany doświadczeń i pomysłów pomiędzy artys(k)tami, badacz(k)ami, kryty(cz)kami, osobami samorzeczniczych i przedstawiciel(k)ami różnych instytucji, gdzie to dostrzeżono pewne różnice, ale przede wszystkim podobne problemy, z którymi się zmagali/zmagają, a także doceniali znaczenie sieciowania dotychczas rozproszonych osób i grup.
Rozmówczynie opisały również założenia i osiągnięcia platformy badawczej „Disability Studies in East Europe – Reconfigurations” (UJ), zwracając uwagę na potrzebę wzmocnienia perspektywy środkowo- i wschodnio-europejskiej perspektywy w studiach o niepełnosprawności.
Ważnym wątkiem w rozmowie jest również krytyka teatralna. Jak oceniać spektakle tworzone przez osoby z niepełnosprawnościami, nie popadając w protekcjonalność lub w bezkrytyczną przychylność? Czy można stosować jednocześnie język inkluzywny i stawiać sztuce wymagania artystyczne? Jak tworzyć krytykę, która szczerze traktuje sztukę osób niepełnosprawnych jako sztukę?
Dr Monika Kwaśniewska-Mikuła jest teatrolożką i adiunktką w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego; jest również redaktorką „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” oraz autorką książek o współczesnej reżyserii teatralnej, m.in. o twórczości Krzysztofa Warlikowskiego, Jerzego Grzegorzewskiego i Jana Klaty. W zeszłym roku wydała książkę #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.
Dr Izabela Zawadzka jest teatrolożką, menedżerką kultury i producentką wydarzeń performatywnych. Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych.
Rozmowę przeprowadziła Ewa Pakalska – bibliografka w Instytucie Badań Literackich PAN i w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Naukowo zajmuje się problematyką niepełnosprawności w literaturze dziecięco-młodzieżowej.
W rozmowie wspomniano następujące wydarzenia, instytucje, osoby i publikacje:
- sympozjum Pokaż język – nowe języki, estetyki i kondycje w teatrze i performansie, Akademia Teatralna, Warszawa, 12-13 IV 2024; opis i program: https://teatr21.pl/pokaz-jezyk/,
- „Podcast o Teatrze”, prowadzące: Kasia Niedurny i Kasia Waligóra; odcinek poświęcony Maciejowi Peście: Odcinek 97 - Aktor-performer: Maciej Pesta,
- Katarzyna Żeglicka, Katarzyna Lemańska, Witold Mrozek, Ewelina Godlewska-Byliniak – osoby odpowiedzialne za warsztaty krytyczno-teatralne podczas sympozjum Pokaż język,
- Diana Bastos Niepce (Portugalia); polecamy rozmowę z nią przeprowadzoną przez Izabelę Zawadzką Szerzenie wiedzy i zabieranie głosu, w: Rozmowy o obecności w teatrze. Conversations about presence in theatre, red. J. Czarnota, K. Piwońska, Poznań 2023,
- Disability Studies in East Europe – Reconfigurations (Uniwersytet Jagielloński), osoby zaangażowane (wspomniane w rozmowie): Marcin Stasiak, Agnieszka Król, Klaudia Muca-Małek, Magda Szarota
- Katarzyna Waligóra, Izabela Zawadzka, artykuł w: „Polish Theatre After #MeeToo” (Routlege 2026?).
NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #9
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności.
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).
Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera
Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn
Montaż odcinka: Ewa Pakalska
Na okładce od lewej: Izabela Zawadzka (fot. Grzesiek Mart) i Monika Kwaśniewska-Mikuła (z arch. Moniki Kwaśniewskiej-Mikuły).
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl.
Informacje
ORCID: 0000-0003-1276-7156
Projekty badawcze:
-
Cyfrowa infrastruktura badawcza dla humanistyki i nauk o sztuce DARIAH-PL – w ramach Działania 4.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 (POIR), czas realizacji: 2021-2023, charakter udziału: wykonawca, wkład w tworzenie wartości niematerialnych i prawnych projektu, projekt afiliowany w: Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe afiliowane przy Instytucie Chemii Bioorganicznej PAN, kierownik grantu: Tomasz Parkoła.
-
Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata.
W 2025 roku wydała książkę #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze.
Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.
Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych.
Członkini zespołów badawczych: „Bezpieczna przestrzeń. Dobre praktyki i narzędzia służące transformacji kształcenia teatralnego”, „Przemoc w teatrze – praktyki, dyskursy, alternatywy” i „Disability Studies in Eastern Europe – Reconfigurations”.
Zobacz także
Między akademią, sztuką i artywizmem. Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 1)
W ostatnich latach w polskim teatrze i refleksji teatrologicznej wydarzyło się wiele w kontekście niepełnosprawności: pojawiły się nowe publikacje, projekty badawcze i artystyczne, międzynarodowe spotkania, a także próby wypracowania języka, który pozwala mówić o sztuce tworzonej przez osoby z niepełnosprawnościami jako pełnoprawnej praktyce artystycznej. Do rozmowy o tych przemianach zaprosiłyśmy teatrolożki dr Monikę Kwaśniewską-Mikułę oraz Izabelę Zawadzką.
W stronę przyszłości. Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 3)
W ostatnich latach wokół niepełnosprawności oraz teatru i sztuk performatywnych wydarzyło się bardzo wiele. Ale czy za intensyfikacją badań, projektów i inicjatyw idą trwałe zmiany? W trzeciej i ostatniej części rozmowy zastanawiamy się, co rzeczywiście zmieniło się w polskim teatrze i instytucjach kultury, oraz co jeszcze pozostaje do zrobienia. Czy znaczącym katalizatorem tych zmian była pandemia COVID-19 czy może raczej zmiany prawne i programy finansujące kulturę?
Sztuka jest najlepszą formą aktywizmu. Rozmowa z Dominiką Filipowicz [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #2]
Niepełnosprawność i zaangażowanie - pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności. W drugim odcinku tej serii rozmawiamy o niepełnosprawności, poezji i aktywizmie z poetką i aktywistką Dominiką Filipowicz.
O niedostatkach troski i potrzebie empatii. Rozmowa z Dorotą Danielewicz i Magdaleną Moskal. [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #1]
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem przewodnim tworzymy serię rozmów z aktywistami i aktywistkami, z pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczkami, związanymi na różne sposoby z tematem niepełnosprawności. Do rozmowy w pierwszym odcinku tej serii zaprosiliśmy autorki książek o doświadczeniu niepełnosprawności i opieki: Dorotę Danielewicz, autorkę Drogi Jana (2020) oraz Magdalenę Moskal, autorkę książki Emil i my. Monolog wielodzietnej matki (2021).