Między akademią, sztuką i artywizmem. Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 1)

W pierwszej części naszej rozmowy poznajemy drogę badawczą rozmówczyń, która doprowadziła je do dogłębnego zainteresowania się zagadnieniami niepełnosprawności na styku akademii, teatru i sztuk performatywnych oraz studiów o niepełnosprawności. Przyglądamy się przemianom, jakie zaszły w ostatnich latach na tym styku, przede wszystkim poprzez historię cyklu artykułów „Kalekowanie sztuk performatywnych”, opublikowanych w „Didaskaliach. Gazecie Teatralnej”. Ważnym motywem w rozmowie stało się pytanie (Katarzyny Żeglickiej) o prawo do bycia crip, w którym kryje się napięcie między doświadczeniem a językiem akademickim, między deklarowaną inkluzywnością a tokenizmem oraz pytanie, kto ma prawo mówić o niepełnosprawności i z jakiej pozycji. 

Dr Monika Kwaśniewska-Mikuła jest teatrolożką i adiunktką w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego; jest również redaktorką „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” oraz autorką książek o współczesnej reżyserii teatralnej, m.in. o twórczości Krzysztofa Warlikowskiego, Jerzego Grzegorzewskiego i Jana Klaty. W zeszłym roku wydała książkę #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.

Dr Izabela Zawadzka jest teatrolożką, menedżerką kultury i producentką wydarzeń performatywnych. Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych.

Rozmowę przeprowadziła Ewa Pakalska – bibliografka w Instytucie Badań Literackich PAN i w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Naukowo zajmuje się problematyką niepełnosprawności w literaturze dziecięco-młodzieżowej.

W rozmowie wspomniano następujące wydarzenia, instytucje, osoby i publikacje:

• Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka w Krakowie
• Olga Curzydło, Barbara Pasterek, Kinga Stawińska – osoby, które odpowiadały za projekty artystyczne i kwestie dostępnościowe w Cricotece
• Jeden gest w reż. Wojtka Ziemilskiego (Nowy Teatr w Warszawie, prem. 2016)
• Nie mów nikomu w reż. Adama Ziajskiego (Scena Robocza w Poznaniu, prem. 2016)
• Centrum Sztuki Włączającej Teatr 21 w Warszawie
• Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie, red. E. Godlewska-Byliniak i J. Lipko-Konieczna, Fundacja Teatr 21, Warszawa 2017
• Monika Kwaśniewska, Empowerment w polskim teatrze (nie)pełnosprawnym, „Czas Kultury” 2019, nr 4, s. 184-192, dostęp online: https://czaskultury.pl/czytanki/empowerment-w-polskim-teatrze-niepelnosprawnym/
• Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych (2006), dostęp online: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20120001169/T/D20121169L.pdf

[tekst łatwy do czytania: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/konwencja-o-prawach-os%C3%B3b-niepe%C5%82nosprawnych-opracowanie-w-tek%C5%9Bcie-%C5%82atwym-do-czytania]

• Disability Studies in East Europe – Reconfigurations (Uniwersytet Jagielloński), kierowniczka: dr hab. Magdalena Zdrodowska, prof. UJ, https://disability-in-easteurope.project.uj.edu.pl/en_GB/start
• rozmowa z Katarzyną Ojrzyńską: Języki, reprezentacje i przekłady. Spotkanie z dr Katarzyną Ojrzyńską
• cykl artykułów „Kalekowanie sztuk performatywnych” w: „Didaskalia. Gazeta Teatralna” (numery 178-186, XII 2023-IV 2025); https://didaskalia.pl/pl;

      Wspomniane w rozmowie artykuły:

• Katarzyna Ojrzyńska: Claire Cunningham’s Care-ful Disability Aesthetic (nr 183)
• Ewelina Godlewska-Byliniak: Od rośliny-diagnozy do rośl-inności. Wokół performansu „Nie jestem rośliną” (nr 183)
• Magdalena Zdrodowska: Estetyka horyzontalna i łóżkowy aktywizm. Pandemiczna wywrotowa horyzontalność (nr 181/183)
• Katarzyna Żeglicka: Kto mi daje prawo do bycia crip (nr 178)
• Filip Pawlak: List (nr 186)
• rozmowa Katarzyny Żeglickiej, Izabeli Zawadzkiej i Barbary Pasterek: Jestem jak koń trojański (nr 178)

• Robert McRuer, Crip Theory. Cultural Signs of Queerness and Disability, New York 2006
• Nowe wrażliwości w sztukach performatywnych, teatrze i filmie. Skrzynka z teoriami, red. A. Adamiecka, M. Jabłońska, K. Waligóra, I. Zawadzka, Warszawa 2024
• Małopolska. Kultura Wrażliwa – projekt Małopolskiego Instytutu Kultury, koordynator: Jakub Studziński
• Dominika Filipowicz [w rozmowie podano błędne nazwisko; Dominikę Filipowicz serdecznie przepraszam za pomyłkę! EP]
• The International Federation For Theatre Research (IFTR)

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #9
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności.

Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).

Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details 

Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn 
Montaż odcinka: Ewa Pakalska

Na okładce od lewej: Izabela Zawadzka (fot. Klaudyna Schubert) i Monika Kwaśniewska-Mikuła (z arch. Moniki Kwaśniewskiej-Mikuły).

Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl.

#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana