Artykuł / wywiad
W stronę przyszłości. Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 3)
W ostatnich latach wokół niepełnosprawności oraz teatru i sztuk performatywnych wydarzyło się bardzo wiele. Ale czy za intensyfikacją badań, projektów i inicjatyw idą trwałe zmiany? W trzeciej i ostatniej części rozmowy zastanawiamy się, co rzeczywiście zmieniło się w polskim teatrze i instytucjach kultury, oraz co jeszcze pozostaje do zrobienia. Czy znaczącym katalizatorem tych zmian była pandemia COVID-19 czy może raczej zmiany prawne i programy finansujące kulturę?
Pytania o dostępność zwracają natomiast uwagę na kolejne obszary, dotychczas niezbyt zaopiekowane, takie jak publiczność i edukacja artystyczna. Czy samo zapewnienie audiodeskrypcji lub tłumaczenia na polski język migowy są wystarczające, nawet jeśli osoby niepełnosprawne nadal nie czują się pełnoprawnymi uczestnikami instytucji? Jak sprawić, by inkluzja nie kończyła się na jednym projekcie, jednej osobie czy pojedynczym wydarzeniu?
Rozmowa prowadzi też dalej – w stronę neuroróżnorodności, literatury, lokalnego języka studiów o niepełnosprawności i marzenia o świecie, w którym różnorodność nie wymaga maskowania.
Dr Monika Kwaśniewska-Mikuła jest teatrolożką i adiunktką w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego; jest również redaktorką „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” oraz autorką książek o współczesnej reżyserii teatralnej, m.in. o twórczości Krzysztofa Warlikowskiego, Jerzego Grzegorzewskiego i Jana Klaty. W zeszłym roku wydała książkę #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.
Dr Izabela Zawadzka jest teatrolożką, menedżerką kultury i producentką wydarzeń performatywnych. Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych.
Rozmowę przeprowadziła Ewa Pakalska – bibliografka w Instytucie Badań Literackich PAN i w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Naukowo zajmuje się problematyką niepełnosprawności w literaturze dziecięco-młodzieżowej.
W rozmowie wspomniano następujące wydarzenia, instytucje, osoby i publikacje:
- projekt artystyczny „Kwarantanna” (2020)
- artyści z niepełnosprawnościami: Filip Pawlak, Katarzyna Żeglicka, Tatiana Cholewa, Patrycja Jarosińska
- Kinga Chudobińska-Zdunik – autorka i reżyserka „Bólu”
- program Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura Dostępna” od 2015
- Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (2019), dostęp online: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001696
- Understanding Disability in Central and East Europe. Performing Inbetweeners (Interdisciplinary Disability Studies), red. M. Zdrodowska, I. Dimitrova, M. Kwaśniewska-Mikuła, Routlege 2027
- Pawilon Tańca i Innych Sztuk Performatywnych w Warszawie
- Beata Szczucińska – kanclerka Akademii Teatralnej w Warszawie
- Ewelina Lipko-Konieczna – dramaturżka, pedagożka i badaczka teatru, dyrektorka programowa i dramaturżka Centrum Sztuki Włączającej Teatru 21
- spotkanie panelowe „NIEOBECNOŚĆ. Teatr przeciw wykluczeniu”, Akademia Sztuk Teatralnych w Krakowie, 30 III 2026
- Dorota Kotas, Cukry, Wyd. Cyranka, 2021
- Cukry w reż Pameli Leończyk (Teatr 21, prem. 2023)
- Adam Stoyanov – Głuchy aktor, poeta migowy, wystąpił m.in. w „Jednym geście”
- Karolina Wiktor – artystka wizualna, pisarka, poetka, aktywistka; polecamy rozmowę przeprowadzoną przez Klaudię Mucę-Małek: “Jestem neuroużyteczna”. Spotkanie z Karoliną Wiktor [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #5]
- Christina Morales, Lektura uproszczona, tłum. K. Okrasko, A. Ostrowska, Wyd. ArtRage 2024
- Warstwy Katarzyny Żeglickiej i Alicji Czyczel z dramaturgią Darii Kubisiak (Krakowski Teatr Tańca, prem. 2025)
- Eliza Kącka, Wczoraj byłaś zła na zielono, Wyd. Karakter, 2024
- Wczoraj byłaś zła na zielono w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Dramatyczny w Warszawie, prem. 2025)
- Ewa Furgał i Fundacja „Dziewczyny w Spektrum”
- instalacja „Języki z wody” Bogny Burskiej i Daniela Kotowskiego z udziałem Społecznego Chóru w Ruchu – prezentacja w Pawilonie Polskim podczas 61. Międzynarodowej Wystawy Sztuki Współczesnej Biennale w Wenecji (9.05.-22.11.2026), więcej informacji: https://labiennale.art.pl/wystawy/jezyki-z-wody/
- Judith Butler, Uwikłani w płeć, tłum. Karolina Krasuska, Wyd. Krytyki Politycznej, 2008
NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #9
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności.
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).
Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera
Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn
Montaż odcinka: Ewa Pakalska
Na okładce od lewej: Izabela Zawadzka (fot. Grzesiek Mart) i Monika Kwaśniewska-Mikuła (z arch. Moniki Kwaśniewskiej-Mikuły).
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl.
Informacje
ORCID: 0000-0003-1276-7156
Projekty badawcze:
-
Cyfrowa infrastruktura badawcza dla humanistyki i nauk o sztuce DARIAH-PL – w ramach Działania 4.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 (POIR), czas realizacji: 2021-2023, charakter udziału: wykonawca, wkład w tworzenie wartości niematerialnych i prawnych projektu, projekt afiliowany w: Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe afiliowane przy Instytucie Chemii Bioorganicznej PAN, kierownik grantu: Tomasz Parkoła.
-
Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata.
W 2025 roku wydała książkę #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze.
Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.
Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych.
Członkini zespołów badawczych: „Bezpieczna przestrzeń. Dobre praktyki i narzędzia służące transformacji kształcenia teatralnego”, „Przemoc w teatrze – praktyki, dyskursy, alternatywy” i „Disability Studies in Eastern Europe – Reconfigurations”.
Zobacz także
Jak mówić i pisać o sztuce osób z niepełnosprawnościami? Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 2)
Kontynuujemy rozmowę z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką o miejscach wspólnych i punktach przecięć między teatrem i niepełnosprawnością. W tej części rozmowy wracamy wspomnieniami do sympozjum „Pokaż język” (Warszawa 2024), pomyślanego jako przestrzeń wymiany doświadczeń i pomysłów pomiędzy artys(k)tami, badacz(k)ami, kryty(cz)kami, osobami samorzeczniczych i przedstawiciel(k)ami różnych instytucji, gdzie to dostrzeżono pewne różnice, ale przede wszystkim podobne problemy, z którymi się zmagali/zmagają, a także doceniali znaczenie sieciowania dotychczas rozproszonych osób i grup.
Między akademią, sztuką i artywizmem. Spotkanie z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką (cz. 1)
W ostatnich latach w polskim teatrze i refleksji teatrologicznej wydarzyło się wiele w kontekście niepełnosprawności: pojawiły się nowe publikacje, projekty badawcze i artystyczne, międzynarodowe spotkania, a także próby wypracowania języka, który pozwala mówić o sztuce tworzonej przez osoby z niepełnosprawnościami jako pełnoprawnej praktyce artystycznej. Do rozmowy o tych przemianach zaprosiłyśmy teatrolożki dr Monikę Kwaśniewską-Mikułę oraz Izabelę Zawadzką.
O ciekawości, zwyczajności i opowiadaniu siebie. Spotkanie z Sylwią Błach [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #6]
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności. Gościnią szóstego odcinka serii "Niepełnosprawność i zaangażowanie" jest Sylwia Błach – pisarka, programistka i influencerka. W tym roku wydała książkę dla dzieci Nie znajdziesz mnie po śladach stóp (wyd. Albus). Rozmawiamy o pracy nad książką dla dzieci i pisaniu jako procesie, który dojrzewa latami. A także o roli ciekawości w relacjach między osobami z różnymi doświadczeniami, znaczeniu dostępności w przestrzeni publicznej oraz o tym, dlaczego najważniejsze historie to te, które pozwalają po prostu zobaczyć człowieka – z całą jego złożonością i unikatowością.
Języki, reprezentacje i przekłady. Spotkanie z dr Katarzyną Ojrzyńską. [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #3]
Kulturowe studia o niepełnosprawności to temat naszej kolejnej rozmowy w serii Niepełnosprawność i zaangażowanie. Naszą gościnią jest dr Katarzyna Ojrzyńska, badaczka i tłumaczka, która rozwija ten nurt w Polsce, analizując rodzime teksty kultury i wprowadzając do obiegu kluczowe prace angloamerykańskich autorek i autorów.