Artykuł / wywiad
O projekcie „Kobieca strona poezji, czyli przez wiersze do języka”
W dniach 20-23 listopada 2023 roku cztery studentki filologii polskiej Uniwersytetu Wileńskiego: Justyna Tankeliun, Dominyka Matuliauskaitė, Karolina Bartoško i Beata Gulbicka wraz z wykładowczynią – autorką niniejszego tekstu wzięły udział w pierwszym etapie projektu Kobieca strona poezji, czyli przez wiersze do języka.
![](/media/articles/images/2023/11/20231120_113505_Wo4rKNJ.jpg)
Projekt jest realizowany przez Stację PAN w Rzymie, wspólnie z Instytutem Studiów Europejskich, Amerykańskich i Międzykulturowych Uniwersytetu „La Sapienza”, Centrum Polonistycznym Uniwersytetu Wileńskiego, Katedrą Polonistyki i Przekładu na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym imienia Łesi Ukrainki i Instytutem Badań Literackich PAN w ramach programu Promocji Języka Polskiego (NAWA - Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej).
W projekcie biorą również udział studenci i wykładowcy trzech powyżej wymienionych uniwersytetów.
I etap projektu odbył się w Rzymie i był realizowany w kilku miejscach.
Pierwszego dnia w Stacji PAN w Rzymie odbyły się warsztaty przekładowe „Nic dwa razy". O istocie i praktyce tłumaczenia, które dla studentów poprowadził wybitny włoski polonista prof. Andrea Ceccherelli z Uniwersytetu Bolońskiego, m.in. tłumacz poezji Wisławy Szymborskiej, Czesława Miłosza, Jana Twardowskiego, Zbigniewa Herberta i innych oraz autor książki o Wisławie Szymborskiej. Na marginesie należy wspomnieć, że prof. Andrea Ceccherelli jest autorem monografii poświęconej Piotrowi Skardze (Od Suriusa do Skargi. Studium porównawcze o “Żywotach świętych”, 2003). Zajęcia z prof. Ceccherellim były dla studentów świetną okazją do zapoznania się z warsztatem tłumacza literackiego lub jego doskonalenia. Podczas warsztatów studenci z trzech krajów nie tylko wysłuchali wykładu, ale również sami dokonali próby porównania tłumaczeń wierszy Szymborskiej w językach: włoskim, litewskim i ukraińskim. Ćwiczenia te pozwoliły dostrzec, jak wielka jest rola tłumacza w przekładzie literackim i jak odmiennie może być interpretowany przez różnych tłumaczy ten sam utwór poetycki. Dodatkową atrakcją warsztatów była wizyta naukowców – badaczy twórczości Szymborskiej z Polski: prof. Teresy Walas, prof. Michała Rusinka, prof. Wojciecha Ligęzy i prof. Tomasza Bilczewskiego, którzy przybyli do Rzymu, by wziąć udział w międzynarodowej konferencji poświęconej Wisławie Szymborskiej.
W drugiej połowie dnia uczestnicy projektu udali się na Uniwersytet „La Sapienza”, by uczestniczyć w otwarciu międzynarodowej konferencji naukowej „Szymborska e” i wystawy „Szymborska e il mondo-collage” w MLAC-Museo Laboratorio d’Arte Conteporanea. Na otwarcie przybyli liczni goście, którzy wypełnili salę. Jednym z elementów programu była recytacja przez uczestników projektu Kobieca strona poezji - studentów włoskich i ukraińskich wiersza Szymborskiej Utopia po polsku, włosku i ukraińsku.
W drugim dniu projektu uczestnicy udali się do siedziby włoskiego Radio Kaos Italy, gdzie uczestniczyli w warsztatach podcastowych. Młodzi i bardzo entuzjastyczni założyciele i pracownicy Radia Kaos Italy dzielili się własnym doświadczeniem w zakresie tworzenia podcastów, w tym też od strony technicznej. Po części teoretycznej zrealizowano podcasty z trzema studentkami z Włoch, Litwy i z Ukrainy. Warsztaty w radiu odbłyły się z udziałem niezastąpionej tłumaczki, pani Mart Koral.
Po południu uczestnicy projektu mieli wycieczkę po Rzymie polskimi śladami, którą poprowadził Maciej Mroczkowski. Podczas kilkugodzinnej wycieczki zwiedziliśmy przede wszystkim główne obiekty związane z historią i kulturą Polski, m. in. kościoł św. Andrzeja na Kwirynale, w którym znajdują się relikwie św. Stanisława Kostki, zobaczyliśmy tablicę Cypriana Kamila Norwida przy Via Sistina 123, dotarli do pałacu Palazetto Zuccari, do którego prowadzą Schody Hiszpańskie. W pałacu tym mieszkała królowa Polski Marysieńka - Maria Kazimiera de la Grange d’Arquien (1674-1696), żona Jana III Sobieskiego. Następnie przeszliśmy uliczką Via dei Condotti, przy której znajduje się słynna kawiarnia Caffe Greco – miejsce spotkań literatów, w tym literatów polskich i dotarliśmy do viale Adamo Mickievicz. Wycieczka zakończyła się na wzgórzu, gdzie z Terraza del Pincio można było podziwiać piękny Piazza del Popolo i panoramę Wiecznego Miasta - jeden z najpiękniejszych widoków Rzymu. Bardzo dziękujemy za świetnie przemyślaną trasę i niezwykle interesującą narrację przewodnika wycieczki, pana Macieja, podczas której studenci nie tylko mogli podziwiać piękno Wiecznego Miasta, ale też poznać miejsca, w których przebywali i tworzyli najwięksi pisarze polscy.
W ostatnim dniu projektu uczestnicy udali się do Instytutu Polskiego w Rzymie (Istituto Polacco di Roma), którego siedziba znajduje się w Palazzo Blumenstihl przy Via Vittoria Colonna 1. Należy dodać, że od 2019 r. w tymże pięknym pałacu wybudowanym w końcu XIX wieku w stylu neorenesansowym mieści się Ambasada Republiki Litewskiej w Republice Włoskiej.
Gości konferencji przywitała dyrektor Instytutu Polskiego w Rzymie Adrianna Siennicka. Uczestnicy projektu mogli wysłuchać referatów i dyskusji znanych włoskich i polskich badaczy twórczości Wisławy Szymborskiej: prof. Wojciecha Ligęzy, prof. Tomasza Bilczewskiego, prof. Giovanny Tomassucci, prof. Luci Bernardiniego, prof. Sergia Maifredi, najwybitniejszego włoskiego polonisty prof. Luigiego Marinellego z Uniwersytetu „La Sapienza” oraz wspaniałej prof. Moniki Woźniak z tegoż uniwersytetu – członkini komitetu naukowego konferencji „Szymborska e” oraz jednej z inicjatorek projektu „Kobieca strona poezji”, wybitnej tłumaczki literatury polskiej na język włoski i literatury włoskiej na język polski, m.in autorki przekładów na język polski dzieł Umberta Eco, Oriany Fallaci i Andrei Camilleriego i na język włoski wierszy Jana Brzechwy, Juliana Tuwima i innych.
Udział studentek Centrum Polonistycznego Uniwersytetu Wileńskiego w międzynarodowym projekcie Kobieca strona poezji był nie tylko przygodą intelektualną i szansą na uczestnictwo w największych uroczystościach organizowanych w Roku Wisławy Szymborskiej, ale także możliwością wizyty na „La Sapienza” - jednym z największych i najstarszych uniwerystetów włoskich oraz okazją do nawiązania kontaktów i integracji ze studentami z Włoch i Ukrainy.
Kolejnym etapem projektu Kobieca strona poezji będą tłumaczenia wierszy Wisławy Szymborskiej wykonane przez uczestników projektu oraz ich publikacja.
Podziękowania
W imieniu studentek oraz własnym pragnę bardzo serdecznie podziękować Pani Dyrektor Stacji Naukowej PAN w Rzymie (Accademia Polacca), Agnieszce Stefaniak–Hrycko za koordynację projektu oraz za opiekę podczas naszego pobytu w Rzymie. Dziękujemy prof. Andrei Ceccherellemu za niezwykle interesujące warsztaty. Szczególne podziękowanie składamy inicjatorce wielu pomysłów Pani Profesor Monice Woźniak z Uniwersytetu „La Sapienza” w Rzymie, dzięki której ten pobyt był bardzo treściwy i bogaty w wydarzenia intelektualne.
Słowa wdzięczności kierujemy również do Pań: Małgorzaty Błaszczak i Katarzyny Ellert ze Stacji Naukowej PAN w Rzymie, za opiekę oraz za piękne fotorelacje z realizacji projektu, a także Pani Profesor Switlanie Suchariewej z Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki za współpracę w ramach projektu.
Regina Jakubėnas
Centrum Polonistyczne Uniwersytetu Wileńskiego
Więcej o projekcie:
https://rzym.pan.pl/kobieca-strona-poezji-czyli-przez.../
https://www.facebook.com/accademia.polacca/
Fot. Regina Jakubenas
Informacje
Ukończyła studia polonistyczne na Wileńskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym, specjalność: język polski, literatura i historia.
W 1993 r. podjęła pracę w Katedrze Filologii Polskiej Uniwersytetu Wileńskiego.
W latach 1997-2002 r. - studia doktoranckie w Instytucie Badań Literackich PAN.
W 2002 r. w Instytucie Badań Literackich PAN obroniła pracę doktorską pt. Prasa Wielkiego Księstwa Litewskiego w II poł. XVIII w.
Od 2008 r. pracuje w Centrum Polonistycznym Uniwersytetu Wileńskiego.
Zainteresowania badawcze: piśmiennictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVIII w.: prasa, kalendarze, poradniki, druki okolicznościowe.
Najważniejsze publikacje:
Prasa Wielkiego Księstwa Litewskiego w II połowie XVIII w. Kraków 2005;
Z historii kalendarzownictwa w Wielkim Księstwie Litewskim w XVIII w. Kalendarze wileńskie ks. Jana Poszakowskiego. Knygoje: Literatūra, historia, dziedzictwo. Prace ofiarowane Profesor Teresie Kostkiewiczowej. Pod red. T. Chachulskiego i A. Grześkowiak-Krwawicz. Warszawa 2006, s. 398-406;
Reklama literatury dziecięcej i młodzieżowej na łamach osiemnastowiecznej prasy wileńskiej, [w:] Acta litteraria comparativa. Vilnius kultūrinė-literatūrinė refleksija. Mokslo darbai 4, Vilnius 2009, s. 114-127;
Kalendarz Polityczny Wileński księdza Franciszka Paprockiego, [w:] Kalbotyra/ Vilniaus universitetas. 2012, t 57 (2): Slavistica Vilnensis, ISSN 1392-1517, s. 183-193;
Pomoc dydaktyczna dla studentów: Piśmiennictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoche oświecenia (Wybrane zagadnienia): Vilnius 2016 r.
Wileńska poezja okolicznościowa doby stanisławowskiej. Od projektu antologii do problemów edycji, w: "Szuka Edycji. Studia tekstologiczne i edytorskie", Vol 14, No 2 (2018), s. 17-26.
Współautorka słownika Lietuvių - lenkų kalbų žodynas (el. słownik) (2015), red. B. Piasecka, współautorzy: I. Fedorovič, K. Geben, K. Rutkovska, M. Davlevič, R. Jakubėnas, T. Dalecka, V. Ušinskienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, dostęp: http://lkiis.lki.lt/lietuviu-lenku-zodynas-apie.
Brała udział w projektach naukowych m.in. dot. cyfryzacji zbiorów rękopisów i starodruków Biblioteki Uniwersyteckiej oraz Litewskiej Biblioteki Narodowej im. M. Mažvydasa.
Tłumaczy teksty naukowe i książki popularno-naukowe, np.: Suvalkų sutartis: Faktai ir interpretacijos / Umowa suwalska: Fakty i interpretacje. Sudarytojas ir mokslinis redaktorius: Č. Laurinavičius. Tłumaczenie na język polski i litewski Regina Jakubėnas. Vilnius 2012;
Organizowała międzynarodową konferencję naukową poświęconą 290. rocznicy urodzin jezuity ks. Marcina Poczobuta-Odlanickiego
„Najjaśniejsza gwiazda na wileńskim firmamencie – ksiądz rektor Marcin Poczobut-Odlanicki” 5–6 grudnia 2018 roku.
Uniwersytet Wileński: http://www.pocobutas.flf.vu.lt/pl/poczatkowy/