Człowiek – istota mówiąca
Sprawozdanie z konferencji Człowiek – istota mówiąca
oraz Jak to dobrze powiedzieć. Różnorodne aspekty komunikacji
W dniach 22–23 kwietnia 2015 r. w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego odbyła się ogólnopolska interdyscyplinarna konferencja naukowa pt. Człowiek – istota mówiąca. Konferencja stanowiła drugie spotkanie z cyklu Człowiek ‒ interakcja ‒ komunikacja, poświęconego fascynującemu, wieloaspektowemu zagadnieniu porozumiewania się między przedstawicielami gatunku ludzkiego. Celem konferencji było podjęcie refleksji teoretycznej i analizy wyników badań empirycznych, w których kluczowe miejsce zajmują różne wymiary komunikacji między ludźmi.
Na konferencji zaprezentowało wyniki swoich badań 32 naukowców i praktyków (m.in. logopedów, neurologopedów i psychologów) z całej Polski. Referenci reprezentowali następujące placówki naukowe, badawcze, kulturalne i terapeutyczne oraz stowarzyszenia: Staropolską Szkołę Wyższą w Kielcach, Akademię Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Uniwersytet Warszawski, Wyższą Szkołę Pedagogiczną im. Janusza Korczaka w Warszawie, Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Marii Curie‑Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Łódzki, Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Rzeszowski, Klinikę Leczenia Jąkania w Warszawie, Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, Polskie Kolegium Logopedów PAN w Warszawie, Muzeum Narodowe w Kielcach oraz Uniwersytet Jana Kochanowskiego. Wśród słuchaczy i dyskutantów – oprócz zarejestrowanych uczestników konferencji – obecni byli także studenci UJK (uczący się na różnych kierunkach) oraz mieszkańcy miasta i regionu zainteresowani tematyką komunikacji międzyludzkiej.
Konferencję otworzyła dziekan Wydziału Humanistycznego UJK, dr hab. Marzena Marczewska. Zgromadzonych licznie w jednej z auli gości powitali: dyrektor IFP UJK, dr hab. Piotr Zbróg, prof. UJK, oraz prezes Kieleckiego Towarzystwa Naukowego, prof. zw. dr hab. Marek Jóźwiak.
Na konferencji zaprezentowano 28 referatów (jeden z nich został przygotowany i przedstawiony przez dwie badaczki), w większości połączonych z prezentacją multimedialną, oraz 3 postery. Część referatów wygłoszono podczas obrad plenarnych. Pozostałe zostały pogrupowane w sekcje o charakterze językoznawczym lub psycholingwistyczno-neurologiczno-logopedycznym.
Referaty poświęcone były różnorodnym zagadnieniom związanym z komunikacją między ludźmi, w tym: znaczeniu i użyciu jednostek z formą RODZINA, dwujęzyczności dzieci, wariantywności wymowy polskiej, poprawności językowej i jej wpływowi na komunikację wśród dzieci i młodzieży ze szkół polskich za granicą, analizie językowej tekstów uczniów szkół zawodowych (na podstawie danych pozyskanych w badaniu IBE „Szkoła samodzielnego myślenia”), opisanym przez XVII-wiecznego jezuitę krzywdom wyrządzanym innym i sobie za pośrednictwem mowy oraz sposobom pokutowania za nie, o przeakcentowaniu w sposobie czytania współczesnych serwisów informacyjnych, mikroblogom jako alternatywnemu sposobowi komunikacji muzealnej, typom reakcji zwrotnych w internetowych portalach społecznościowych, aktywności słowotwórczej polskich niemotywowanych czasowników mówienia, różnym zaburzeniom mowy, tj. zaburzeniom płynności mówienia u osób chorych neurologicznie, zaburzeniom rezonansu nosowego u dzieci z niewydolnością podniebienno-gardłową, dysglosji oraz weryfikacji tradycyjnego podejścia do jąkania jako nerwicy mowy, problemom komunikacyjnym osób autystycznych, audiodeskrypcji, heurystycznemu podejściu w postępowaniu logopedycznym, substytucjom fonetycznym w procesie nabywania kompetencji językowej u dzieci,realizacji funkcji semantyczno-leksykalnej w formacjach dziecięcych, znaczeniu dla rozwoju komunikacji prawidłowego kontaktu wzrokowego w relacji matka – dziecko, znaczeniu pozasłownej komunikacji w relacji terapeutycznej oraz badaniu grafizmu w analizie pismoznawczej i psychografologicznej, możliwościom posługiwania się językiem przez małpy, fenomenowi (nie)mówienia w niemieckojęzycznej literaturze pięknej, sposobom komunikowania o pojęciach abstrakcyjnych.
W ramach sekcji posterowej uczestnicy konferencji mogli zapoznać się z wynikami badań przedstawionych na posterach oraz podjąć dyskusję z ich autorkami. Postery były zróżnicowane tematycznie. Dotyczyły komunikacji w dogoterapii, słów pełniących funkcję bodźców w tematach e-maili marketingowych oraz języka użytkowników Polskiego forum o socjonice.
Natomiast 24 kwietnia 2015 r. w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego odbyła się interdyscyplinarna konferencja dla doktorantów i studentów pt. Jak to dobrze powiedzieć. Różnorodne aspekty komunikacji. Było to drugie spotkanie z cyklu Komunikacja międzyludzka oczami młodych. Formuła tego cyklu jest bardzo pojemna, daje więc możliwość przeprowadzenia wielowymiarowej analizy różnych zjawisk z zakresu komunikacji między ludźmi.
Swój udział w wymienionym spotkaniu zgłosiło 40 osób. Instytut Filologii Polskiej odwiedzili doktoranci i studenci z różnych ośrodków naukowych w Polsce, tj. Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach, Uniwersytetu Opolskiego, Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Wśród słuchaczy i dyskutantów – oprócz zarejestrowanych uczestników konferencji – znaleźli się również studenci UJK (uczący się na różnych kierunkach), a także mieszkańcy miasta i regionu zainteresowani tematyką komunikacji międzyludzkiej.
Konferencję otworzył kierownik studiów doktoranckich w zakresie językoznawstwa, dr hab. Andrzej Kominek, prof. UJK.
Goście kieleckiej polonistyki wysłuchali 39 referatów (jedno z wystąpień zostało przygotowane przez dwie młode badaczki), w większości połączonych z prezentacją multimedialną. Referaty były pogrupowane w sekcje o charakterze językoznawczym lub psycholingwistyczno-neurologiczno-logopedycznym. Część referatów (6) została wygłoszona podczas obrad plenarnych, które miały miejsce dwukrotnie, towarzyszyły bowiem otwarciu i zamknięciu konferencji.
W wygłoszonych referatach i przedstawionych prezentacjach poruszano między innymi zagadnienia związane z ujęciem mózgowej organizacji funkcji językowych, komunikacją osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, współczesną świadomością językową młodych Polaków, komunikacją pośrednią w Internecie, leksyką w komunikacji graczy konsolowych, wulgaryzacją języka prasy, elementami parajęzyka jako wskazówką do wykrywania kłamstw, rolą słowa w kontaktach międzyludzkich, funkcją języka w tekstach prawnych, metonimią w kontekście językowo-kulturowym, upośledzeniem teorii umysłu osób ze spektrum autyzmu, kompetencjami językowymi i komunikacyjnymi dziecka autystycznego, rozpadem podsystemów języka w różnych rodzajach afazji, testowaniem kompetencji lingwistycznej dziecka bilingwalnego, specyfiką kontaktu między pacjentem a terapeutą, manipulacją i sugestią w komunikacji międzyludzkiej, metodologią badań terminologii dwujęzycznych, różnorodnymi aspektami komunikacji polsko-romskiej, błędami językowymi popełnianymi przez obcokrajowców, którzy uczą się języka polskiego jako obcego, grzecznością językową oraz różnicami międzykulturowymi, które mogą wpływać na zakłócenia w komunikacji międzyludzkiej, defektami semiotycznymi w języku potocznym i naukowo-filozoficznym, aspektami skutecznej komunikacji, wyrazami obcymi w języku, problemami komunikacyjnymi osób z niepełnosprawnością słuchową, centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego oraz wynikającymi z nich trudnościami w nauce, komunikacyjnymi możliwościami niesłyszącego dziecka z implantem ślimakowym, wpływem późnej wykrywalności wad słuchu na komunikację międzyludzką, komunikacją w zespołach wad wrodzonych, problemami komunikacji międzygatunkowej, terapią narcyzmu, wizualnymi interpretacjami zakłóceń przekazu oraz rolą metafor w ujęciu Maxa Blacka.
Referaty wygłoszone podczas obu konferencji pobudziły uczestników spotkań do ożywionych dyskusji, które miały miejsce nie tylko podczas obrad w salach konferencyjnych, ale także w kuluarach, w czasie przerw kawowych i obiadowych.
Zarówno podczas jednej, jak i drugiej konferencji goście mieli także okazję zapoznać się z bogatą ofertą Wydawnictwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.
Organizatorami obu konferencji były Zakłady Komunikacji Językowej oraz Polszczyzny Współczesnej i Historycznej Instytutu Filologii Polskiej UJK oraz Kieleckie Towarzystwo Naukowe i Oddział w Kielcach Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego. Inicjatywa powstała przy współpracy z Kołem w Kielcach Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym oraz ze Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Autyzmem i Zaburzeniami Pokrewnymi „Otwórzmy Świat” w Starachowicach.
Konferencje objęli patronatem: wojewoda świętokrzyska, Bożentyna Pałka-Koruba, marszałek województwa świętokrzyskiego, Adam Jarubas, oraz prezydent Kielc, Wojciech Lubawski. Patronami medialnymi obu konferencji były: Internetowa Telewizja Kielce, Telewizja Świętokrzyska oraz Radio Kielce.
Sprawozdanie sporządziły:
Joanna Senderska, Agnieszka Rosińska-Mamej i Aleksandra Kasprzyk