Полонистический бюллетень

Статья / интервью

16.12.2019

440-lecie Akademii Wileńskiej. Spotkanie naukowe pod znakiem Orła i Pogoni

Rok 2019 jest szczególny dla Uniwersytetu Wileńskiego oraz relacji polsko-litewskich. Wiąże się z upamiętnieniem 450-lecia unii lubelskiej, 440-lecia założenia Akademii Wileńskiej oraz 100-lecia reaktywowania Uniwersytetu Wileńskiego pod nazwą Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

Foto: Joanna Bożerodska

Z tej okazji Centrum Polonistyczne Uniwersytetu Wileńskiego we współpracy z Instytutem Polskim w Wilnie zaprosiło badaczy z całego świata do wzięcia udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Pod znakiem Orła i Pogoni. Polsko-litewskie związki naukowe i kulturowe w dziejach Uniwersytet Wileńskiego”.

W murach wileńskiej wszechnicy, w dniach 21-22.11.2019, zgromadzili się przedstawiciele różnych ośrodków naukowych – poloniści, bałtyści, rusycyści, ale też historycy, historycy sztuki i popularyzatorzy nauki z Uniwersytetu Wileńskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie, Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Bałtyckiego Uniwersytetu Federalnego im. Immanuela Kanta w Kalinigradzie.

W związku z bardzo dużą liczbą zgłoszeń konferencja miała charakter plenarny i sekcyjny, uwzględniający podział dyscyplinarny (historii literatury, edytorstwa, językoznawstwa, historii idei, wiedzy o teatrze, kulturoznawstwa, muzealnictwa).

Spotkanie okazało się nadzwyczaj owocne, przydatne dla wspólnego budowania naukowego dialogu litewsko-polskiego. Kolejne wystąpienia polaryzowały różnorodne wątki problemowe i sprzyjały otwieraniu się nowych zagadnień stojących przed współczesną humanistyką. Domeną konferencji była międzypokoleniowość.

I tak działalność naukową nestorów polonistyki wileńskiej – Stanisława Pigonia i Manfreda Kridla, którzy po II wojnie światowej prowadzili aktywność działalność naukową w Polsce, przypomniał Tadeusz Bujnicki. Językonawcy – Stanisław Dubisz i Halina Karaś – skupili się filologicznych aspektach opisu relacji polsko-litewskich. Elżbieta Smułkowa omówiła fenomen korespondencji Kazimierza Nitscha i Antoniny Obrębskiej-Jabłońskiej. O inicjatywie badaczy języków zachodniosłowiańskich, słowniku leksyki religijnej i tzw. berlińskiej liście słów kluczowych, referowała Alicja Nagórko. Trudną biografię związanej z Uniwersytetem Wileńskim wybitnej językoznawczyni – Marii Renaty Mayenowej – przybliżyła Elżbieta Janus, podkreślając znaczenie języka jako kluczowego kryterium tożsamości narodowej.  Viktorija Ušinskienė omówiła cechy językowe i typologiczne rękopisów trockich grodzkich aktów sądowych. Irena Kulik zarysowała wstęp do badań antroponimii. Referat Jūratė Pajėdienė zawierał analizę wybranych leksemów ‘serce, ‘mądrość’ i ‘dusza’ wraz z analizą ich odpowiedników w językach bałtyckich i słowiańskich. Tatiana Vologdina przedstawiła polskie zamawiania i ich litewskie odpowiedniki, które znane są na Litwie. Tatjana Shkapenko omówiła sposoby kształcenia cudzoziemców z wykorzystaniem dyktand. Agnieszka Małocha podjęła kwestię normy i uzusu językowego dotyczącego nazw żeńskich. Kinga Geben omówiła teorie na temat uczenia się języka i stosowania różnych strategii nauczania na podstawie studium przypadku studentki poznającej język polski od podstaw na polonistyce wileńskiej. Edyta Maksymowicz – dyrektor telewizji TVP Wilno oraz redaktor „Wilnoteki” omówiła wyzwania i potrzeby w kształceniu polonistów jako przyszłych pracowników mediów polskich. Małgorzata Kasner mówiła o Wilnie jako wyzwaniu: o projektach #skaitomevilniu i Literatų gatvė z perspektywy pamięci performatywnej. Kristina Rutkovska wskazywała na znaczenie i związki postyllografii polskiej i litewskiej w XVII wieku. Mirosław Dawlewicz dowodził specyfiki epistolografii Jana Szczepana Otrębskiego jako prekursora lituanistyki w Wilnie. Teresa Dalecka i Irena Federowicz omówiły sytuację mniejszości narodowych na Uniwersytecie w Wilnie. Wśród wykładowców przywołały nazwiska takich profesorów, jak: Józef Kallenbach, Stanisław Pigoń, Manfred Kridl, Konrad Górski, Kazimierz Kolbuszewski, Józef Otrębski. Omówione zostały również postawy humanistyczne niektórych profesorów w warunkach narzucania odgórnie przez władze określonych rozporządzeń dotyczących mniejszości narodowych (np. stosunek profesora Kridla do tzw. getta ławkowego). Olaf Krysowski objaśnił fenomen polonizacji na Litwie, wskazując na nieobecność leksemu ‘Litwa’ w słownikach języka polskiego aż do chwili ukazania się słownika pod redakcją Stanisława Dubisza. Henryk Duda mówił o sylwetce naukowej i zainteresowaniach badawczych Stanisława Westfala – polonisty i lituanisty.

Foto: Joanna Bożerodska

Foto: Joanna Bożerodska

Nie zabrakło refleksji z obszaru historii idei – Bogdan Cywiński skupił się na znaczeniu uniwersyteckości Wilna po roku 1830, Radosław Okulicz-Kozaryn mówił o problematyce reaktywacji Uniwersytetu Wileńskiego w latach 1855-1858, Urszula Kowalczuk, odnosząc się do refleksji Ludwika Janowskiego, podniosła kwestię budowania alternatywnej wersji dziejów Uniwersytetu Wileńskiego jako ważnego sposobu kształtowania myślenia o tej instytucji naukowej (w kontrze do ustaleń monograficznych Józefa Bielińskiego). Andrzej Romanowski scharakteryzował problematykę Wilna i Połocka jako ośrodków kulturalnych, problematykę rusyfikacji, przywołał postać Piotra Chmielowskiego, biografie Józefa Franka, Jana Barszczewskiego, Jana Czeczota. Dawid Maria Osiński wskazał na szanse i perspektywy edukacji obecne na marginesie zapisów

rękopiśmiennych Wilhelminy Zyndram-Kościałkowskiej, dla której Uniwersytet Wileński był miejscem kultywowania najlepszych tradycji intelektualnych.

Inne referaty uwzględniały szczegółowe zagadnienia dotyczące literatury i kultury spod znaku Orła i Pogoni. Maria Makaruk pokazała i omówiła spektakle Dziadów w reżyserii artystów litewskich: Jonasa Vaitkusa oraz Eimuntasa Nekrošiusa. Dariusz Dziurzyński pokreślił znaczenie Wilna Stanisława Przybyszewskiego, omówił wyobrażenia miasta ukazane w pamiętniku Moi współcześni. Paweł Krupka zrelacjonował rolę pisarzy litewskich w rozwoju relacji polsko-litewskich w XXI wieku. Maksim Duszkin skupił się na specyfice czasopisma „Acta Baltico-Slavica”. Maria Kalinowska podkreśliła litewskie wątki biograficzne Mieczysława Limanowskiego. Helena Błazińska –  znaczenie znajomości języków w twórczości Adama Mickiewicza. Marcel Woźniak uzmysłowił słuchaczom obecność Leopolda Tyrmanda na Uniwersytecie w Wilnie. Grzegorz P. Bąbiak omówił otwarcie uniwersytetów w Wilnie i Warszawie po I wojnie światowej na łamach ówczesnej prasy. Paweł Bukowiec podjął analizę porównawczą biografii Witolda Kiejstutowicza i Vytatasa Didysisa. Beata Obsulewicz-Niewińska zgłębiła spotkanie Ferdynanda Ruszczyca i Jana Bułhaka. Maciej Wojtacki komentował stosunki akademickie na Uniwersytecie Stefana Batorego w świetle wybranych tytułów codziennej prasy wileńskiej w latach 1919–1939.

Foto: Dawid Maria Osiński

Konferencji towarzyszyło doniosłe wydarzenie historyczne. W trakcie drugiego dnia obrad, 22 listopada, odbyła się ceremonia pochówku 20 powstańców styczniowych, w tym Zygmunta Sierakowskiego i Wincentego Konstantego Kalinowskiego, których ciała bez trumien zostały wrzucone do jam pogrzebowych i przysypane wapnem. Trumny ze szczątkami powstańców spoczęły w kryptach w centralnej kaplicy cmentarza na Rossie. W uroczystościach wzięli udział prezydenci Polski i Litwy: Andrzej Duda i Gintanas Nauseda, premier Mateusz Morawiecki, wicepremier Białorusi Ihar Pietryszenko oraz politycy z Ukrainy i Łotwy.

Foto: Dawid Maria Osiński

Sesja pod znakiem Orła i Pogoni stała się okazją do konstruktywnej wymiany intelektualnej. Wypowiedzi humanistów, uwewnętrznione dzięki własnej biografii i wyrażające przynależność z Uniwersytetem Wileńskim częstokroć przez lata pracy w tej uczelni, określiły na długo sposób pielęgnowania tradycji, oceny dziedzictwa inteligencji, szanse wspólnotowości uniwersyteckiej i relacje budowania własnej tożsamości na przestrzeni pokoleń i dziejów wszechnicy wileńskiej.

 

Dawid Maria Osiński

Смотреть также

31.01.2020

Wędrujące biblioteki. Wokół książki „Dłonie czasu” Andrzeja Gronczewskiego

W ramach cyklu „Śród Literackich” 13 listopada 2019 roku o godz. 17.00 w sali 17 na Wydziale Polonistyki UW (ul. Krakowskie Przedmieście 26/28) miało miejsce niecodzienne spotkanie wokół wydanej pośmiertnie książki Dłonie czasu Andrzeja Gronczewskiego (1940–2019). Prowadzili je przyjaciele, koledzy i uczniowie Profesora: Tomasz Wroczyński, Tomasz Wójcik, Andrzej Zieniewicz i Michał Friedrich. Spotkaniu patronował Warszawski Oddział Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza.

01.03.2020

Teoria toponomastyki z Nagrodą Prezesa Rady Ministrów

Gala Nauki Polskiej, która odbyła się 19 lutego 2020 r. w Toruniu (wydarzenie było najważniejszą częścią obchodów Dnia Nauki Polskiej – nowego święta państwowego w Polsce), stała się okazją do wręczenia Nagród Prezesa Rady Ministrów za działalność naukową, wdrożeniową lub artystyczną. Wśród lauretów Nagrody Premiera za wyróżnioną rozprawę doktorską znalazł się dr Wojciech Włoskowicz z Instytutu Języka Polskiego PAN.

22.05.2018

Majowe atrakcje w życiu akademickim polonistów Uniwersytetu Wileńskiego

Na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wileńskiego odbyły się tradycyjne XVI Dni Polonistyki. Podobnie jak dotychczas, na program święta polonistów złożyła się konferencja studencka (od 2012 roku mająca charakter międzynarodowy) oraz imprezy towarzyszące. Dni Polonistyki odbywały się w dniach 10-11 maja.

17.02.2020

Kilka słów o... projekcie „Polonistyka otwarta”

Projekt „Polonistyka otwarta”, realizowany przy Centrum Badań nad Edukacją i Integracją Migrantów Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, jest już na półmetku. Jego głównym założeniem było promowanie polskiej kultury wśród obcokrajowców, ale realizowane w jego ramach webinaria zyskały znacznie szersze grono odbiorców i sympatyków. Zapraszamy Państwa do lektury krótkiego wywiadu z kierującą projektem dr Agnieszką Jasińską i do udziału w webinariach przez cały bieżący rok akademicki.

Если вы не хотите, чтобы куки-файлы сохранялись на вашем диске, поменяйте настройки своего браузера Смотреть информацию о куки-файлах