Zjawiska i praktyki związane ze współczesną kulturą literacką dzieci i młodzieży /III edycja konferencji naukowej "Współczesna kultura literacka"

z

Wystąpienie Ewy Pakalskiej (IBL PAN)

z

Wystąpienie Ewy Pakalskiej (IBL PAN)

z

z

z

z

Obrady plenarne otwierające konferencję koncentrowały się wokół zagadnień historii i zmieniających się funkcji form literatury dziecięcej, zarówno tych dawnych, jak i współczesnych. Prof. Bernadeta Niesporek-Szamburska (UŚ) przypomniała o początkach literatury dziecięcej i jej potencjale dydaktycznym, dr hab. Maria Reut, prof. DSW zwróciła uwagę na relację pomiędzy literaturą, wyobraźnią i edukacją, natomiast prof. Marek Bernacki (UBB) omówił walory estetyczne i wychowawcze współczesnych tekstów, odwołując się do cyklu Kocia Szajka Agaty Romaniuk. Dr hab. Katarzyna Wądolny-Tatar, prof. UKEN przedstawiła przemiany ilustrowanej książki poetyckiej, natomiast dr Anna Podemska-Kałuża (UAM) zaprezentowała wyniki badań własnych nad praktykami czytelniczymi uczniów wielkopolskich szkół podstawowych. Już w tej części wyraźnie zarysował się szeroki horyzont konferencji, łączący perspektywy historycznoliterackie, dydaktyczne i socjologiczne.

W dalszej części konferencji podjęto szerokie spektrum zagadnień związanych z literaturą dla dzieci i młodzieży, podejmując zagadnienia związane z funkcjonowaniem literatury w przestrzeni edukacyjnej, instytucjonalnej, terapeutycznej i społeczno-kulturowej. Wystąpienie mgr Ewy Pakalskiej (IBL PAN) poświęcone było narracji pierwszoosobowej jako strategii reprezentacji postaci z niepełnosprawnościami w literaturze dziecięcej i młodzieżowej, przy czym autorka zwróciła uwagę na jej ambiwalentny charakter. Mgr Beata Kozieł (UBB) omówiła narracyjne i wizualne strategie przedstawiania wojny w literaturze dla najmłodszych, dr Dorota Tałaj (UBB) podjęła temat immersyjności w odbiorze lektur szkolnych, natomiast mgr Zuzanna Wiśniowska (UBB) przeanalizowała problem wolności twórczej na współczesnym rynku wydawniczym. Mgr Bożena Jakubiec wraz z mgr Zuzanną Wiśniowską (GBP Buczkowice) przedstawiły bibliotekę jako przestrzeń dialogu z literaturą. Marcin Pędich (UwB) wskazał na znaczenie literatury fantastycznej w kształtowaniu postaw otwartości u dzieci i młodzieży, a Julia Biernat (UBB) zwróciła uwagę na funkcję bajkoterapii w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym.

Istotnym nurtem konferencji okazały się także przemiany kultury literackiej związane z rozwojem technologii cyfrowych. Dr Karolina Kolasa (UBB) zwróciła uwagę na obecność sztucznej inteligencji w edukacji polonistycznej, natomiast dr Monika Karwacka i dr Joanna Mercik (UŚ) omówiły zjawisko wtórnej recepcji literatury w kulturze promptów, wskazując na nowe wyzwania interpretacyjne i dydaktyczne.

Choć zdecydowanie większość referatów poruszała się po literaturze dziecięco-młodzieżowej XXI wieku, to w kilku z nich odwoływano się do tekstów starszych, szczególnie z okresu PRL-u. Tak było między innymi w wystąpieniu dr Marty Bukowieckiej (IBL PAN), poświęconym artystycznym kompromisom w socrealistycznej twórczości Mirona Białoszewskiego dla dzieci. A także w prelekcji dr Justyny Szlachty-Ignatowicz (UW), w której na podstawie kilku wybranych przykładów dokonano porównania specyfiki PRL-owskiej powieści dla dziewcząt ze współczesnymi powieściami young adult.

Drugi dzień konferencji kontynuował refleksję nad współczesnymi praktykami czytelniczymi i przemianami literatury młodzieżowej. Szczególne zainteresowanie wzbudziło wystąpienie mgr Marii Deskur (Fundacja Powszechnego Czytania), poświęcone promocji czytelnictwa w warunkach kultury cyfrowej, a także referat dr Anny Machwic (ASP Katowice), która omówiła złożony proces powstawania książki obrazkowej, gdzie ilustrator jest zaangażowany we wszystkie etapy tworzenia takiej książki. Zwróciła uwagę na rozkwit w ostatnich latach polskiej ilustracji książkowej i polskiej książki jako formy autorskiej, docenianych również za granicą. Wśród innych wystąpień warto odnotować również prelekcję dr hab. Małgorzaty Wójcik-Dudek, prof. UŚ o ekologicznym wymiarze biografii dla młodych czytelników, odwołując się do książek o Charlesie Darwinie i Simonie Kossak, oraz referat dr Karoliny Starnawskiej (UŚ) analizujący pragnienia i wyobrażenia nastolatków w wybranych współczesnych powieściach młodych polskich pisarek: Małgorzaty Kur, Julii Hantulik i Ewy Mielczarek.

Ważnym dopełnieniem obrad były dwa panele dyskusyjne. Pierwszy z nich, zatytułowany „Społeczeństwo, które czyta…”, koncentrował się na kondycji współczesnego czytelnictwa oraz jego społecznych i kulturowych uwarunkowaniach. Uczestnicy – reprezentujący środowiska akademickie i instytucje wspierające czytelnictwo – dyskutowali o zmianach nawyków lekturowych, roli edukacji czytelniczej oraz strategiach promowania książki w warunkach dominacji mediów cyfrowych. Drugi panel poświęcono współczesnemu rynkowi książki, jego dynamice oraz relacji między instytucjami wydawniczymi, autorami i odbiorcami. W rozmowie poruszono również kwestie wpływu platform cyfrowych na dystrybucję i promocję literatury oraz zmieniające się modele uczestnictwa w kulturze literackiej.

Konferencję zwieńczyło wystąpienie dr Magdaleny Lachman (UŁ), dotyczące polskiego wydania książki obrazkowej Miliony kotów Wandy Gág, stanowiące interesujący przykład powrotu klasyki literatury dziecięcej w nowym obiegu kulturowym, bardzo różnym od tego sprzed 100 lat, kiedy pierwszy raz ukazała się ta pozycja.

Całość wydarzenia potwierdziła, że współczesna literatura dziecięca i młodzieżowa pozostaje obszarem intensywnych przemian, w którym krzyżują się perspektywy literaturoznawcze, dydaktyczne, kulturowe i technologiczne, a sama refleksja badawcza nad nią przybiera coraz bardziej interdyscyplinarny charakter.

Fot. J. Pisarek /Uniwersytet Bielsko-Bialski

Zob. także: O kulturze literackiej w Polskiej Stolicy Kultury – relacja z konferencji „Współczesna kultura literacka” / Aktualności / Rekrutacja na studia - Uniwersytet Bielsko-Bialski

Tegoroczny projekt został dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Wektory Nauki” (WNK/SP/0206/2025/01). Całkowita wartość projektu wynosi 20 000 zł, a kwota dofinansowania 16 000 zł.