«Enseigner et promouvoir la langue et la culture polonaise». V^es Assises de la langue et de la culture polonaises en France / "Nauczanie i promowanie języka polskiego oraz kultury polskiej". V Kongres polonistów francuskich

z

Otwarcie kongresu.

z

z

Publikacje dostępne podczas kongresu

z

z

W programie  tegorocznej edycji Kongresu, która odbyła się pod hasłem „Nauczanie i promowanie języka i kultury polskiej” (fr. Enseigner et promouvoir la langue et la culture polonaise) znalazły się wystąpienia dotyczące dydaktyki, literatury, historii oraz działań instytucji wspierających polonistykę we Francji. Ważnym tematem była obecność języka polskiego w ofercie edukacyjnej francuskich szkół i uczelni oraz działania na rzecz większej różnorodności językowej. W kongresie uczestniczyli lektorki i lektorzy NAWA, zarówno na miejscu, jak i online.

19 listopada miejscem obrad było Lycée Montaigne (Liceum Montaigne). 20 listopada – w Bibliothèque Polonaise de Paris (Bibliotece Polskiej w Paryżu). Ostatniego dnia Kongresu, 21 listopada uczestnicy obradowali w Académie Polonaise des Sciences – Centre Scientifique à Paris (Stacji Polskiej Akademii Nauk – Centre Sciences w Paryżu).

Program Kongresu Polonistów Francuskich został zaplanowany w formie paneli tematycznych, co sprzyjało nie tylko prezentacji badań i projektów, lecz także pogłębionej dyskusji nad aktualnym stanem i przyszłością polonistyki we Francji. Poszczególne panele koncentrowały się wokół zagadnień dydaktycznych, literaturoznawczych, instytucjonalnych oraz kulturowych, ukazując szerokie spektrum działań podejmowanych na rzecz nauczania i promocji języka polskiego.

Dzień pierwszy – 19 listopada

Pierwszy dzień Kongresu miał charakter instytucjonalno-edukacyjny i koncentrował się przede wszystkim na obecności języka polskiego w systemie szkolnym Francji – na poziomie podstawowym i średnim. Obrady otworzyły oficjalne wystąpienia przedstawicieli instytucji francuskich i polskich, podkreślające znaczenie nauczania języka polskiego w kontekście europejskiej różnorodności językowej oraz współpracy polsko-francuskiej. W wystąpieniach inauguracyjnych wielokrotnie wybrzmiewał motyw ciągłości i stabilności polonistyki, ale także potrzeby jej dalszego wzmacniania.

Pierwszy panel poświęcony był praktykom nauczania języka polskiego w szkołach francuskich, ze szczególnym uwzględnieniem sekcji międzynarodowych. Wystąpienie Danuty Charlon i Agnieszki Sygowskiej-Kalmus, poświęcone dwudziestoleciu polskiej sekcji międzynarodowej w Lycée Montaigne, pokazało ją jako trwały i rozpoznawalny element francuskiego krajobrazu edukacyjnego oraz przykład udanej współpracy instytucjonalnej.

Kolejne referaty dotyczyły obecności języka polskiego w regionie Nord-Pas-de-Calais oraz w regionie paryskim. Prelegenci nie tylko przedstawiali dane i doświadczenia dydaktyczne, lecz także wskazywali na nierówności regionalne, zmienność warunków nauczania oraz rolę indywidualnego zaangażowania nauczycieli.

Popołudniowa część panelu skoncentrowała się na konkretnych praktykach dydaktycznych realizowanych w Lycée Montaigne, zarówno w ramach zajęć fakultatywnych, jak i projektów artystycznych. Dzień zamknęło spotkanie o charakterze performatywno-edukacyjnym: doświadczenie teatralne oparte na tekście Witolda Gombrowicza, będące przykładem dialogu między literaturą, teatrem i dydaktyką języka.

Dzień drugi – 20 listopada

Drugi dzień Kongresu przebiegał pod znakiem instytucji, sieci i historii polonistyki w różnych krajach europejskich. Panele miały charakter bardziej porównawczy i refleksyjny, a obok Francji pojawiały się także perspektywy belgijska i szwajcarska.

Panel otworzyło wystąpienie Magdaleny Popiel, poświęcone projektowi Geopolonistyki, które wprowadziło refleksję nad globalnym rozmieszczeniem ośrodków polonistycznych i ich znaczeniem dla promocji języka i kultury polskiej. Wystąpienie to stanowiło ważny punkt odniesienia dla kolejnych referatów, ukazujących polonistykę jako sieć powiązań instytucjonalnych, a nie zbiór odizolowanych inicjatyw.

Prelegenci z Brukseli, Fryburga, Nancy, Lille i Clermont-Ferrand przedstawiali lokalne historie i aktualne wyzwania nauczania języka polskiego, podkreślając rolę uniwersytetów jako miejsc długofalowego podtrzymywania obecności polszczyzny w przestrzeni akademickiej.

W drugiej części panelu szczególne znaczenie miały wystąpienia przedstawicieli instytucji wspierających polonistykę. Dr Mariusz Czech zaprezentował działalność NAWA jako systemowego zaplecza dla nauczania i promocji języka polskiego za granicą, natomiast Anna Rudek-Śmiechowska omówiła cele i zadania Instytutu POLONIKA w odniesieniu do ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego poza granicami kraju. Oba wystąpienia spotkały się z żywą dyskusją i licznymi pytaniami ze strony uczestników.

Istotnym uzupełnieniem była prezentacja prof. Elżbiety Awramiuk dotycząca planowanej reformy pisowni polskiej, która wzbudziła duże zainteresowanie dydaktyków uczących języka polskiego jako obcego.

Dzień zakończyła dyskusja doktorantów w formie okrągłego stołu, ukazująca młode pokolenie badaczy polonistyki w kontekście międzynarodowym i potwierdzająca ciągłość badań nad językiem i kulturą polską w środowisku francuskojęzycznym.

Trzeci dzień – 21 listopada

Ostatni dzień Kongresu poświęcony był metodom nauczania, refleksji dydaktycznej oraz praktyce translatorskiej.

Wystąpienia w pierwszym panelu dotyczyły m.in. roli fotografii w nauczaniu języka, relacji nauczyciela z nowymi technologiami (w tym sztuczną inteligencją), a także nierozerwalnego związku języka i literatury w dydaktyce polonistycznej. Prelegenci podkreślali potrzebę łączenia refleksji teoretycznej z praktyką dydaktyczną, dostosowaną do zróżnicowanych grup odbiorców.

Szczególne miejsce zajęła prezentacja projektu „Polski między językami”, skierowanego do lektorów języka polskiego poza granicami kraju, a także wystąpienia poświęcone nauczaniu polszczyzny w kontekstach peryferyjnych, wielojęzycznych i specjalistycznych (np. wśród jidyszystów).

W drugiej części panelu poruszano zagadnienia gramatyki, normy językowej, błędów rodzimych użytkowników języka oraz form wsparcia studentów, takich jak tutoring rówieśniczy.

Ostatni panel Kongresu poświęcony był tłumaczeniu jako narzędziu dydaktycznemu i twórczemu. Uczestnicy mieli okazję wziąć udział w warsztatach przekładu literackiego, wysłuchać refleksji nad rolą rzemiosła w tłumaczeniu oraz nad specyfiką przekładu komiksu, w którym spotykają się poezja, obraz i język.

Panel ten podsumował Kongres w sposób symboliczny, pokazując przekład jako przestrzeń spotkania języków, kultur i kompetencji – dokładnie taką, jaką przez trzy dni tworzyły Assises.

Podsumowanie Kongresu

Kongres Polonistów Francuskich był wydarzeniem konsekwentnie dwujęzycznym, celebrującym zarówno język polski, jak i francuski, a także naturalne przełączanie się między kodami językowymi, charakterystyczne dla codziennej praktyki dydaktycznej i badawczej polonistów działających poza granicami kraju. Obecność studentów, doktorantów, nauczycieli i badaczy – zarówno o polskich korzeniach, jak i wywodzących się z innych środowisk językowych – potwierdziła, że polonistyka we Francji pozostaje żywym, dynamicznym polem badań, nauczania i refleksji nad wielojęzycznością.

Dla uczestniczki kwerendy we Francji Kongres stał się źródłem aktualnej wiedzy o stanie polonistyki francuskiej. Umożliwił nawiązanie i pogłębienie kontaktów z przedstawicielami najważniejszych ośrodków akademickich i instytucjonalnych we Francji i Belgii, które będą rozwijane w kolejnych etapach projektu, np. zaproszeniem do podkastu. W trakcie Kongresu rozpowszechniona została ankieta geopolonistyczna, co pozwoliło na pozyskanie nowych potencjalnych wpisów oraz aktualizację danych dotyczących funkcjonowania polonistyki w przestrzeni frankofońskiej.

Szczególnie istotnym rezultatem kwerendy było pozyskanie unikatowych materiałów archiwalnych, w tym kompletu czterech wcześniejszych publikacji pokongresowych Kongresu Polonistów Francuskich, które nie są dostępne w wersji cyfrowej. Publikacje te stanowią dziś ważne źródło do badań nad historią polonistyki francuskiej, dokumentując jej rozwój, zmiany programowe oraz sieci współpracy na przestrzeni ostatnich lat. Udział w Kongresie umożliwił również zebranie materiałów do “Biuletynu Polonistycznego” oraz identyfikację nowych tematów i rozmówców, istotnych z perspektywy dalszych badań nad obecnością języka i kultury polskiej za granicą. W efekcie uczestniczka kwerendy powróciła do Warszawy nie tylko z bogatym zasobem materiałów bibliograficznych i archiwalnych, lecz także z siecią kontaktów oraz pogłębionym rozpoznaniem środowiska współczesnej polonistyki francuskiej.

Partnerzy i organizatorzy kongresu

Organizatorem V Kongresu Polonistów Francuskich było Francuskie Stowarzyszenie Polonistów, we współpracy z Uniwersytetem Sorbońskim, Centrum Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, Instytutem Polonistyki UW, Bibliothèque Polonaise de Paris, paryską filią Polskiej Akademii Nauk oraz Lycée Montaigne w Paryżu. Wydarzenie wsparła Ambasada RP we Francji, w której siedzibie pierwszego dnia odbył się uroczysty koktajl dla gości Kongresu.

Publikacja powstała w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata" i programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).
 
Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details