Artykuł / wywiad
Wspólnota chorujących. Spotkanie z prof. Moniką Ładoń [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #4]
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności.
Do czwartego odcinka tej serii zaprosiliśmy prof. Monikę Ładoń – literaturoznawczynię, polonistkę, autorkę książek i opracowań naukowych, w których analizuje narracje o chorobie i chorowaniu.
Jak kształtowały się związki między literaturą a medycyną w polskiej humanistyce?
Czym jest dyskurs maladyczny? Co go łączy, a co dzieli z dyskursem o niepełnosprawności?
Dlaczego Jadwiga Stańczakowa, którą znamy przede wszystkim jako niewidomą poetkę, jest tak ważną postacią w rozwoju społecznego modelu niepełnosprawności w Polsce?
I wreszcie, o jakich doświadczeniach przeczytamy w najnowszej książce prof. Ładoń, zatytułowanej Wyczerpane. Kobiety i choroby?
Monika Ładoń – dr habilitowana, profesorka Uniwersytetu Śląskiego, polonistka, literaturoznawczyni. Zajmuje się doświadczeniami granicznymi – chorobą, starością i żałobą – w literaturze XX i XXI wieku. Tej tematyki dotyczą jej dwie książki autorskie: Choroba jako literatura. Studia maladyczne (Katowice 2019) i Wyczerpane. Kobiety i choroby (Gdańsk 2025, w druku). Współredagowała tomy zbiorowe poświęcone dyskursowi maladycznemu i żałobnemu: Fragmenty dyskursu maladycznego (Gdańsk 2019), Fragmenty dyskursu żałobnego (Gdańsk 2021) oraz Being Ill: Idioms, Registers and Styles (Göttingen 2025). Publikowała m.in. w „Tekstach Drugich”, „Kulturze Współczesnej”, „Przestrzeniach Teorii” i „Postscriptum Polonistycznym”. Obecnie pracuje nad książką poświęconą twórczości niewidomej poetki Jadwigi Stańczakowej.
Rozmowę przeprowadziły dr Beata Koper i dr Klaudia Muca-Małek – badaczki literatury, ekspertki w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”.
Lista publikacji naukowych i tekstów kultury wspomnianych w rozmowie:
- Iwona Boruszkowska, Defekty. Literackie auto/pato/grafie. Szkice, Kraków 2016;
- taż, Sygnatury choroby. Literatura defektu w ukraińskim modernizmie, Warszawa 2018;
- Albert Camus, Dżuma (wiele wydań);
- Elinor Cleghorn, Wybrakowane. Jak leczono kobiety w świecie stworzonym przez mężczyzn, przeł. A. Stachowski, P. Surniak, Poznań 2024;
- Jarosław Iwaszkiewicz, Brzezina (wiele wydań);
- Eliza Kącka, Wczoraj byłaś zła na zielono, Kraków 2024;
- Anna Łebkowska, Somatopoetyka – afekty – wyobrażenia. Literatura XX i XXI wieku, Kraków 2019;
- Thomas Mann, Czarodziejska góra (wiele wydań);
- Hilary Mantel, Duchy zostają, przeł. M. Tomczak, Wołowiec 2025;
- Małgorzata Okupnik, W niewoli ciała. Doświadczenie utraty zdrowia i jego reprezentacje, Kraków 2018;
- Zośka Papużanka, On, Kraków 2016;
- Pandemia albo końcówka. Kulturowe świadectwa czasów zarazy, red. M. Grzegorzewska, M. Ganczar, I. Gielata, Gdańsk 2024;
- Elaine Showalter, The Female Malady: Women, Madness, and English Culture, 1830-1980, 1985;
- Susan Sontag, Choroba jako metafora, przeł. J. Anders (wiele wydań);
- Jadwiga Stańczakowa, Ślepak, Kraków 2022;
- Maja Staśko, Siostry w bólu. Historie o endometriozie, Warszawa 2025;
- Kazimierz Szewczyk, Dobro, zło i medycyna, Warszawa 2001;
- Mateusz Szubert, Żyjąc w cieniu śmierci. Kulturowy obraz gruźlicy, Wrocław 2011;
- Agnieszka Taborska, Człowiek, który czeka. Pandemia na mansardzie, Kraków 2020;
- To wróci. Przeszłość i przyszłość pandemii, red. red. Przemysław Czapliński, Joanna B. Bednarek, Warszawa 2022;
- Clara Törnvall, Autystki. O kobietach w spektrum, przeł. J. Czechowska, Warszawa 2022;
- Karolina Wigura, Endo. Sztuka akceptacji choroby, Warszawa 2025;
- Aneta Żukowska, Mięcho, Kraków 2019.
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).
Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
Intro i outro
Muzyka Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera
Identyfikacja wizualna i projekt okładki: Klaudia Węgrzyn
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl.
Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego":
https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
https://twitter.com/B_Polonistyczny
https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
https://biuletynpolonistyczny.pl/
biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana
Informacje
Prowadzi zajęcia „Edytorstwo w sieci” na kierunku „Edytorstwo” na Wydziale Filologicznym UO. Współpracowniczka i sympatyczka Centrum Humanistyki Cyfrowej IBL PAN. Współautorka „Polskiej Bibliografii Literackiej” (za lata 2001-2012) i prac z zakresu przemian cyfrowych w pracy bibliograficznej. Naukowo podejmuje tematy z obszaru medical humanities z uwzględnieniem współczesnej literatury polskiej.
Zajmuje się doświadczeniami granicznymi – chorobą, starością i żałobą – w literaturze XX i XXI wieku. Tej tematyki dotyczą jej dwie książki autorskie: Choroba jako literatura. Studia maladyczne (Katowice 2019) i Wyczerpane. Kobiety i choroby (Gdańsk 2025).
Współredagowała tomy zbiorowe poświęcone dyskursowi maladycznemu i żałobnemu: Fragmenty dyskursu maladycznego (Gdańsk 2019), Fragmenty dyskursu żałobnego (Gdańsk 2021) oraz Being Ill: Idioms, Registers and Styles (Göttingen 2025).
Publikowała m.in. w „Tekstach Drugich”, „Kulturze Współczesnej”, „Przestrzeniach Teorii” i „Postscriptum Polonistycznym”.
Obecnie pracuje nad książką poświęconą twórczości niewidomej poetki Jadwigi Stańczakowej.
Jest m.in. współredaktorką monografii Współczesne życie literackie (2018; z J. Osińskim), współredaktorką monograficznego numeru „Tekstów Drugich” o studiach o niepełnosprawności oraz autorką książek Poiesis doświadczenia, poiesis tożsamości. Narracje o afazji (2019) i Opowiedzieć niepełnosprawność. Wybrane problemy kulturowych reprezentacji niepełnosprawności (2025).
Dziedziny: humanistyka zaangażowana, studia o niepełnosprawności, literatura współczesna, dyplomacja naukowa
Wykaz publikacji: https://scholar.google.com/citations?user=BKprct4AAAAJ&hl=pl
Zobacz także
Badając narracje maladyczne. Rozmowa z dr Joanną Szewczyk i mgr Wiktorią Kulak
Dlaczego opowieść jest (w) chorowaniu tak bardzo potrzebna? Co oznacza stwierdzenie, że choroby są polityczne? Czym jest dyskurs maladyczny i jakie ma cechy? I dlaczego Susan Sontag zmieniła swoją postawę wobec metafor choroby? Na te i inne ważne pytania odpowiadają redaktorki jednego z numerów “Ruchu Literackiego”, zatytułowanego Dyskurs maladyczny – figury i ontologie (nr 5/2023) – dr Joanna Szewczyk i mgr Wiktoria Kulak.
O niedostatkach troski i potrzebie empatii. Rozmowa z Dorotą Danielewicz i Magdaleną Moskal. [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #1]
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem przewodnim tworzymy serię rozmów z aktywistami i aktywistkami, z pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczkami, związanymi na różne sposoby z tematem niepełnosprawności. Do rozmowy w pierwszym odcinku tej serii zaprosiliśmy autorki książek o doświadczeniu niepełnosprawności i opieki: Dorotę Danielewicz, autorkę Drogi Jana (2020) oraz Magdalenę Moskal, autorkę książki Emil i my. Monolog wielodzietnej matki (2021).
Języki, reprezentacje i przekłady. Spotkanie z dr Katarzyną Ojrzyńską. [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #3]
Kulturowe studia o niepełnosprawności to temat naszej kolejnej rozmowy w serii Niepełnosprawność i zaangażowanie. Naszą gościnią jest dr Katarzyna Ojrzyńska, badaczka i tłumaczka, która rozwija ten nurt w Polsce, analizując rodzime teksty kultury i wprowadzając do obiegu kluczowe prace angloamerykańskich autorek i autorów.
Kiedy jutro nie jest projektem, tylko nadzieją. Rozmowa z prof. Hanną Serkowską (część 2)
W drugiej części rozmowy Marty Chojnackiej-Kuraś z Profesor Hanną Serkowską, literaturoznawczynią i italianistką, autorką m.in. książki Co z tą starością? O starości i chorobie w europejskiej literaturze i filmie (2018), pytamy o to, czym są ageing studies (studia nad starzeniem się), dlaczego stygmatyzuje się ludzi starych, czy demencja zawsze musi być postrzegana jako strata i dlaczego potrzebujemy metafor, żeby mówić o chorobie.