Kliszczacy: Przemiany językowo-kulturowe polskiej wsi

„Na temat sytuacji polskiej wsi w XX i XXI w. opublikowano już bardzo wiele prac – tak  dużo, że trudno je nawet zestawić. Ich autorami byli językoznawcy  (zwłaszcza  dialektolodzy),  etnolodzy  i  etnografowie,  socjolodzy,  demografowie,  religioznawcy, architekci, a także publicyści. Wszystkich interesowała dynamika zmian, która odcisnęła  piętno  na  gwarze,  obrzędach  i  zwyczajach,  strukturze  demograficznej,  strukturze i modelu rodziny, religijności, architekturze – w praktyce na wszystkim.

Do jaskrawych przykładów, które widać już na pierwszy rzut oka, należy upodobnianie się wsi do miejskich przedmieść – dziś bardzo trudno znaleźć chałupę krytą strzechą, a zdecydowana większość mieszkańców wsi nie utrzymuje się z uprawy ziemi (to domena dużych, kilkudziesięciohektarowych gospodarstw), czyli w praktyce pracuje  w  zawodach  pozarolniczych,  dojeżdża  do  większych  ośrodków  miejskich,  zarobkuje  za  granicą  albo  utrzymuje  się  z  rent  i  emerytur.  Niemal  wszyscy  mogą  mieć równy dostęp do bieżącej wody, kanalizacji, telefonii, Internetu i środków masowego  przekazu.  To  wszystko  wpływa  też  na  gwary,  opisywany  przez  socjologów  wsi system aksjonormatywny, specyficzny typ religijności ludowej (w której wielkim poszanowaniem cieszył się ksiądz), agrocentryzm, zwyczaje, obyczajowość i folklor słowny (który w praktyce staje się domeną zespołów ludowych).

W  książce „Kliszczacy. Przemiany  językowo-kulturowe  polskiej  wsi” wychodzimy  od  regionu  kliszczackiego  (czyli  trójkąta  rozciągającego  się  pomiędzy  Myślenicami,  Rabką-Zdrojem  i  Suchą  Beskidzką),  by  dokładniej  przyjrzeć  się  gwarowej  terminologii  rolniczej,  kulinarnej  i  zabawkarskiej,  onomastyce,  zmianie  wizerunku  kobiety,  ewolucji  tradycyjnego  składu  instrumentalnego  kapeli  ludowej,  ewolucji  gwar  i  wędrówce  wątków  oraz  motywów  folklorystycznych.  Sięgnęliśmy  przy  tym  po  materiał  językowy  nie  tylko  kliszczacki,  ale  też  spiski,  podhalański,  orawski,  żywiecki  i  podlaski.  Zakładamy,  że  z  tej  książki  skorzystają  wszyscy,  których  interesują  Kliszczacy  oraz  szerzej  –  polska  wieś  w  czasach  dynamicznych  przemian  kulturowo-cywilizacyjnych” – ze wstępu prof. dr. hab. Macieja Raka.