Polish Studies Bulletin

Journal issue no.

Added on: 09.04.2018
Literature studies

Filozofia przypisów

ISSN:
2084-7963 (print); 2391-7903 (online)

Najnowszy numer „Sztuki Edycji” zachęca do namysłu nad „filozofią przypisów”, rozumianą nie tylko jako zbiór określonych zasad sporządzania objaśnień, ale odnoszącą się do określonej postawy, jaką przyjmuje edytor podczas opracowywania tekstu.

Każda dziedzina wiedzy, jeśli chciałaby badać swój wycinek rzeczywistości rzetelnie, powinna dążyć do jak największej samoświadomości. Pozwala to bowiem nie tylko rozwiązywać jej konkretne problemy szczegółowe, ale również mówić o własnych metodach, celach i ambicjach w sposób odpowiedzialny. Jak się wydaje, w edytorstwie odpowiedzialność ta jest szczególna. O ile interpretator dzieła literackiego może wdać się w polemikę z innymi badaczami, może napisać nową, poprawioną interpretację, a nawet trwać w interpretacji bałamutnej – o tyle tekstolog i edytor nie ma tak dużego marginesu błędu. Nie można łatwo przygotować nowej edycji dzieła, nie można łatwo usprawiedliwić każdej podjętej decyzji, trudno tłumaczyć się z niefortunnie sporządzonego objaśnienia do tekstu. A przecież edytorom – i słusznie – patrzy się na ręce, weryfikuje ich poczynania, odnotowuje ich usterki, zwłaszcza te przypisowe, w podręcznikach i opracowaniach tematycznych.

Nadto edytor jest odpowiedzialny przed autorem dzieła, które wydaje. Autorem, który bardzo często nie jest w stanie, mutatis mutandis, obronić się przed poczynaniami edytora, nawet działającego w dobrej wierze. Problem ten jest ważny zwłaszcza w kontekście ustalania poprawnego, zgodnego z domniemaną intencją autorską, brzmienia tekstu w edytorstwie naukowym, ale również – znowu – przy sporządzaniu przypisów. Następny wymiar edytorskiej odpowiedzialności wiąże się z obowiązkiem dostarczenia interpretatorom starannie ustalonego, możliwie pozbawionego zniekształceń przekazu tekstowego.

Niewątpliwie już na tej podstawie można mówić o pewnych etycznych aspektach pracy edytorskiej. Czy jednak wystarcza to, aby mówić o „filozofii”, a nawet o wąsko rozumianej „filozofii przypisów”? Czy określenie to można traktować inaczej niźli intrygującą metaforę? Z pewnością jednym z doniosłych zadań refleksji filozoficznej w świecie jest dążenie do precyzacji pojęć i terminów. Wydaje się to niezbędne na poziomie metodologicznym. Z takiego przekonania wyrastają refleksje dotyczące choćby wzajemnej relacji i definicji pojęć „przypisów”, „objaśnień”, „komentarza”, które pojawiają się zarówno w prezentowanych numerze „Sztuki Edycji” tekstach, jak i w burzliwych dyskusjach toczonych w czasie obrad ogólnopolskiej konferencji naukowej „Filozofia przypisów” w Toruniu 18–19 maja 2017 roku. W tym kontekście „filozofia przypisów” jawi się nie tylko jako zbiór określonych zasad sporządzania objaśnień, ale oznacza także określoną postawę, jaką przyjmuje edytor podczas opracowania tekstu.

Co jednak odróżniałoby „filozofię” od właściwej każdej dziedzinie myśli metodologicznej? Otóż „filozofię” rozumielibyśmy jako szczególny sposób myślenia o edytorstwie, wpływający dopiero na podejmowane przez badaczy konkretne decyzje. Nie sposób tedy w odpowiedzialnej pracy wydawcy naukowego postępować automatycznie czy przyznawać prymat – cennej skądinąd – intuicji. Tymczasem postawa taka jest niekiedy obserwowana w edycjach i, jak sądzimy, wynika w dużej mierze z niedostatecznej uwagi poświęcanej właśnie „filozofii edytorstwa”: jego fundamentalnemu dla literaturoznawstwa znaczeniu, wadze dla ocalania dziedzictwa kulturowego, odpowiedzialności wobec tekstu, autora i odbiorcy, odpowiedziom na wyzwania stawiane przez świat cyfrowy. Nie sztuką jest bowiem ugrzęznąć w abstrakcyjnych sporach akademickich. Prawdziwą wartością zaś – znaleźć własne, indywidualne odpowiedzi na pytania o sens i cel działalności naukowej, a więc wypracować jej swoistą „filozofię”.

Magdalena Bizior-Dombrowska

Bartłomiej Kuczkowski

List of contents

WSTĘP

Magdalena Bizior-Dombrowska, Bartłomiej Kuczkowski, Przypis do „filozofii edytorstwa”, s. 5-6.

ARTYKUŁY I ROZPRAWY

Janusz S. Gruchała, Przypisy czy komentarz? O funkcji objaśnień w edycji naukowej, s. 7-16.

Ewa Głębicka, „Przypisywanie” Dąbrowskiej. O różnicach w komentowaniu tekstów na przykładzie edycji krytycznej „Nocy i dni” oraz korespondencji osobistej pisarki, s. 17-24.

Ewa Skorupa, Nowa edycja „Kronik tygodniowych” Bolesława Prusa. Przykłady śledztw edytorskich, s. 25-32.

Agnieszka Bąbel, Agata Grabowska-Kuniczuk, Bolesław Prus w przypisach i przypiskach. Studium przypadku, s. 33-42.

Mariusz Zawodniak, Komentarze „nowego typu”. Przypadki objaśnień i przypisów w dziesięcioleciu powojennym. Część I, s. 43-52.

Maciej Szargot, Zygmunt Krasiński – mistrz (?) przypisów, s. 53-59.

Magdalena Bizior-Dombrowska, Przepis na przypis (objaśnienia w „Dramatach” Zygmunta Krasińskiego), s. 61-68.

Bartłomiej Kuczkowski, Objaśnienia w Pismach dyskursywnych Zygmunta Krasińskiego, s. 69-77.

Teresa Winek, Pan Tadeusz z przypisami, s. 79-87.

Magdalena Kowalska, Przypisy autorskie w sonetach religijnych: funkcje i formy na przykładzie Teorematów Jeana de la Ceppède’a, s. 89-97.

Arkadiusz Luboń, Zmagania tłumacza z przypisem. Redukcja paratekstów translatorskich jako proces poezjotwórczy – przypadek Stanisława Barańczaka, s. 99-106.

Elżbieta Zarych, Po co dzieciom przypisy? Rola przypisów w książkach dla młodego czytelnika, s. 107-124.

Bogdan Szczurek, e-Przypisy – miejsce i przyszłość przypisów w dobie cyfrowej, s. 125-141.

Joanna Kułakowska-Lis, Przypisy jako wyzwanie redakcyjne, s. 143-147.

ŹRÓDŁA I DOKUMENTY

Maciej Dombrowski, „Nie gniewaj się na mnie, że gderzę i zrzędzę”. Listy Władysława Witwickiego do Romana Ingardena (wybór), s.149-155.

Przemysław Pawlak, Wolump..arki – duży przypis do małej literówki w Szewcach Witkacego, s. 157-161.

PRZEGLĄDY I SPRAWOZDANIA

Józef Franciszek Fert, Dom poezji, czyli Dom wariatów? Rec.: M. Szargot, Układanie dramatu. Rzecz o „Nie-Boskiej komedii”, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2017, s. 163-167.

Patryk Chłopek, Bolesław Prus – ślady pozostawione w twórczości. Rec.: M. Piątkowska, Prus. Śledztwo biograficzne, Wydawnictwo Znak, Kraków 2017, s. 167-172.

Magdalena Rajewska, Alicja Tułnowska, „Filozofia przypisów” – ogólnopolska konferencja naukowa, s. 172-174.

Magdalena Rajewska, Alicja Tułnowska, Horror przypisów – studencki poradnik przetrwania, s. 175-179.

INFORMACJE O AUTORACH

Informacje o Autorach, s. 179-182.

We use cookie files to make the use of our website more convenient for our users. If you do not wish cookie files to be saved on your hard drive, please change the settings of your browser. Read about our cookie policy.