Polish Studies Newsletter

New release

Added on: 21.09.2022
Literature studies

Niesławne, pospolite, znikome. Robaki i owady w twórczości polskich wieszczów na tle tradycji literackiej

ISBN:
978-83-8100-289-9

Monografia poświęcona została wyobrażeniom zoomorficznym w literaturze, koncentrując się na stworzeniach powszechnie określanych robakami i owadami. Przedstawienia zwierząt traktowane są tu jako motywy, symbole, znaki kulturowe (czasem pośredniczące w odczytaniu ludzkich losów), konstrukcje wyobraźni, elementy metafor, porównań i innych figur stylistycznych. Ponieważ cechą wyróżniającą takiego obrazowania jest powracanie, powtarzalność, duża częstotliwość występowania, dlatego wydaje się ono ważne i zasługujące na szczegółowe opracowanie. W literaturze granica między owadami a robakami nie jest tak wyraźna, jak w zoologii. Większość zwierząt potocznie zwanych „robakami” to larwalne postacie owadów. Zdarza się jednak, że nawet owad w stadium dojrzałym bywa nazywany „robakiem”. Wynika stąd konieczność uwzględnienia problemu nazewnictwa (w tekstach literackich ten sam bezkręgowiec może nosić różne nazwy — naukowe, zwyczajowe, ludowe, regionalne, wymyślone przez autora).

Układ rozprawy wyznaczają epoki i pisarze. Punktem wyjścia są robaki i owadzie robactwo w średniowiecznej literaturze europejskiej oraz w kolejnych okresach poprzedzających romantyzm. Następnie rozpatrywane są dzieła romantyków. Ten przegląd, obejmujący literaturę obcą, pełni funkcję kontekstu czy tła dla literatury polskiej, omawianej w dalszej części pracy — mającej podobny porządek: najpierw charakteryzowana jest twórczość pisarzy epok dawnych, poprzedzających romantyzm, natomiast potem dzieła romantycznych wieszczów, czyli Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego.

Z przeprowadzonych analiz wynika, że nazw związanych z robakami i owadami używa się w sposób dosłowny, porównawczy lub przenośny. Zauważalne są tylko dysproporcje ilościowe, preferencje czy upodobania w obrazowaniu. Określeniem „robactwo” najczęściej  posługuje się Słowacki, Mickiewicz stosuje je kilka razy, a Krasiński go unika. „Robak” zdeterminował najbardziej poezję Słowackiego, znacznie rzadziej pojawia się u Krasińskiego, a najmniej widoczny jest u Mickiewicza. Istnieją trzy znane z wielowiekowej tradycji schematy: robak toczący ciało, robak dręczący duszę, robak jako upostaciowanie człowieka.

Jeśli chodzi o owady, to zdecydowanie w twórczości każdego z wieszczów królują motyle. Najliczniej występują u Słowackiego, o niemal połowę mniej jest ich u Mickiewicza, a najrzadziej goszczą u Krasińskiego. Tradycyjne znaczenia przypisywane motylowi przeplatają się tu ze znaczeniami nowymi. Romantyczny motyl jest pełen sprzeczności — ilustruje życie i śmierć, duchowość i zmysłowość, niewinność i grzech, chwilowość i wieczność.

Porównując ze sobą twórczość wieszczów, można zauważyć, że danego wyobrażenia (nazw z nim związanych i znaczeń) jest u jednego poety więcej niż u pozostałych. Mimo tych różnic, najbogatszy okazuje się dorobek Słowackiego — ogólnie przynosi najwięcej motywów, nazw i znaczeń, zaś najskromniej prezentuje się pisarstwo Krasińskiego.

List of contents

Wstęp ... 7

Rozdział pierwszy
Literatura europejska przed romantyzmem ... 31
1. Makabra średniowieczna ... 31
2. Geoffrey Chaucer ... 41
3. Czasy odrodzenia i baroku ... 45
4. Dramaturdzy elżbietańscy (William Shakespeare, John Webster, John Ford) ... 54
5. John Milton i Joost van den Vondel ... 72
6. Matthew Gregory Lewis ... 80

Rozdział drugi
Pokolenie romantyków ... 85
1. William Blake ... 85
2. George Gordon Byron ... 102
3. Percy Bysshe Shelley ... 112
4. John Keats i Samuel Taylor Coleridge ... 128
5. Johann Wolfgang von Goethe ... 135
6. Friedrich Schiller ... 149
7. Novalis, Bonaventura, Heinrich Heine ... 160
8. Aleksandr Puszkin i Michaił Lermontow ... 173
9. Victor Hugo, Théophile Gautier, Stendhal, Alfred de Musset ... 184
10. Imre Madách ... 193
11. Edgar Allan Poe ... 202

Rozdział trzeci
Pisarze polscy epok dawnych ... 215

Rozdział czwarty
Adam Mickiewicz ... 241
1. Wiersze z okresu wileńsko-kowieńskiego ... 241
2. Wiersze z okresu rosyjskiego ... 246
3. Dziady i nie tylko ... 270
4. Pan Tadeusz i utwory z czasów emigracji ... 293
4.1. Problem robaka ... 293
4.2. Kobiety i larwy ... 297
4.3. Musza epopeja ... 304
4.4. Wśród żądeł i pijawek ... 313
5. Inne wypowiedzi poety ... 321

Rozdział piąty
Juliusz Słowacki ... 329
1. Na drodze do Beniowskiego ... 329
2. W stronę zainteresowań mistycznych ... 357
3. Król-Duch ... 377
3.1. Strach robaka i świetlistość motyli ... 378
3.2. Brzęczący rój pszczół ... 384
3.3. Duch „świerszczem głośny” ... 396

Rozdział szósty
Zygmunt Krasiński ... 419

Zakończenie ... 449

Nota bibliograficzna ... 477
Bibliografia ... 479
Spis ilustracji ... 503
Indeks osobowy ... 507
Summary ... 521

Information

Year of publication:
2022
Pages:
522
Added on:
21 September 2022; 19:57 (Grzegorz Igliński)
Edited on:
21 September 2022; 22:09 (Mariola Wilczak)

See also

05.06.2020
Literature studies

500-lecie demokracji. Historia i perspektywy

Author/Editor: Krystyna Krawiec-Złotkowska

Tom zawiera referaty przedstawione na sympozjum naukowym pt. 500-lecie reformacji. Wielość perspektyw, które odbyło się 7 grudnia 2017 roku w Słupsku, w Zamku Książąt Pomorskich.

27.03.2019
Literature History

Zygmunt Krasiński. Życie czy literatura?

Author/Editor: Agnieszka Markuszewska

Pomieszczone w prezentowanym zbiorze artykuły – mimo charakterystycznej formuły tytułowej „życie czy literatura?” – nie roszczą sobie pretensji do udzielenia pełnej odpowiedzi na tak sformułowane pytanie. Przeciwnie: mają zachęcać do dalszych poszukiwań, sprzyjać zadawaniu nowych pytań, inspirować do twórczej lektury dzieła Krasińskiego (zwłaszcza zapoznanych utworów poety), zintensyfikować refleksję badawczą”.

24.05.2019
Literature studies

Lubuska literatura osadnicza jako narracja założycielska regionu

Author/Editor: Kamila Regina Gieba

Rozprawa Kamili Gieby jest pracą literaturoznawczą, poświęconą polskiej literaturze tzw. Ziemi Lubuskiej. Autorka analizuje tę literaturę zarówno w odniesieniu do regionalnej kultury literackiej, jak i na tle zjawisk społecznych, ideologii i projektów politycznych, a także życia intelektualnego i codziennego w Polsce po II wojnie światowej.

06.12.2020
Literature studies

Karolina Szymborska,Mors immatura. Dziecko i śmierć w literaturze i kulturze drugiej połowy XIX i w początkach XX wieku (na tle europejskim)

Author/Editor:

ISBN: 978-83-242-3578-0 ISBN e-book: 978-83-242-6420-9 396 stron, 18 ilustracji, Format: 150x235

We use cookie files to make the use of our website more convenient for our users. If you do not wish cookie files to be saved on your hard drive, please change the settings of your browser. Read about our cookie policy.