Polish Studies Newsletter

Event

Date of the event:
Added on: 07.07.2021

Dusze zmodernizowane. Religijność a emancypacja w piśmiennictwie polskim (1869–1914)

Type of the event:
Conference

Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego zaprasza na ogólnopolską konferencję naukową.

Odmienność polskich wariantów modernizacji została uwarunkowana między innymi oddziaływaniem tradycji religijnych i nowymi poszukiwaniami w dziedzinie duchowości. Zachodzące w tym obszarze przemiany w szczególności wpłynęły na kształtowanie się podmiotowości grup podporządkowanych: nie tylko kobiet i warstw ludowych, ale też innych wykluczanych mniejszości. Sądzimy, że piśmiennictwo drugiej połowy XIX wieku może stanowić punkt wyjścia do rozważań, jak religie i religijność rzutowały na przedstawianie tych „dusz zmodernizowanych” i na problematyzowanie ich miejsca w świecie. Wykorzystując teksty z epoki jako materiał badawczy, pragniemy zainicjować refleksję nad relacjami, jakie zachodziły między zjawiskami o charakterze religijnym a szeroko rozumianymi procesami emancypacyjnymi o różnych kierunkach, rytmach i prędkościach.

Zachęcamy, aby tytułowe zagadnienie konferencji potraktować maksymalnie szeroko, unikając uproszczeń, które zakładała tzw. teza sekularyzacyjna, głosząca, że wraz z postępem naukowo-technicznym religijność odgrywa coraz mniejszą rolę. W tym sensie stawiane przez nas pytania wpisywałyby się w zakres myśli post-sekularnej (żywo przyswajanej w ostatnich latach), a zarazem sytuowałyby się wobec badań nad związkami religii i literatury (ugruntowanymi w Polsce od lat osiemdziesiątych XX wieku). W odniesieniu do interesującego nas okresu oba nurty refleksji poświadczają: po pierwsze, jakim transformacjom i przesunięciom uległo myślenie religijne wraz z modernizacją, po drugie, jak żywo były wówczas obecne tropy religijne i myślenie o duchowości w pisarstwie reprezentatywnych postaci życia kulturalnego. Na tej podstawie można stwierdzić, że w obrębie polskiej nowoczesności religijność nie była postrzegana wyłącznie jako hamulec modernizacji, ale też jako zjawisko współtworzące i warunkujące narracje o postępie i wyzwoleniu. Tak wyznaczone spektrum problemowe mamy nadzieję dalej niuansować i rozszerzać.

Jednocześnie pragniemy wykroczyć poza badanie wpływów tekstów religijnych na konkretne osoby piszące, jak również inaczej zaprezentować ich prywatne poszukiwania sacrum ujmowane zwykle w kategoriach przeżycia lub doświadczenia religijnego. Te indywidualne perspektywy pisarskie, zasadniczo już przebadane, chcielibyśmy zobaczyć na tle procesów społeczno-politycznych i zjawisk kulturowych, co może przyczynić się do redefinicji i rozszerzenia pola badawczego wyznaczonego przez związki między religijnością a piśmiennictwem.

Z otwartością i swobodą traktujemy również daty ograniczające pole namysłu, wyznaczone z jednej strony rozpoczęciem I soboru watykańskiego w grudniu 1869 roku, z drugiej zaś końcem pontyfikatu Piusa X w 1914 roku. Papiestwo często inicjowało dyskusje na temat miejsca duchowości w zmodernizowanym świecie, ale oczywiście świadomi jesteśmy wagi innych perspektyw religijnych istotnych dla naszego obszaru kulturowego (pozostałych wyznań chrześcijańskich, wielości nurtów judaistycznych, inspiracji płynących ze Wschodu, ruchów spirytystycznych, teozoficznych i ezoterycznych, pozainstytucjonalnych relacji z sacrum itd.). Zachęcamy do ich przedstawienia, nawet jeśli fenomeny z nimi związane przekraczają wskazane daty ramowe. Mamy nadzieję, że jednym z owoców badawczych konferencji będzie wskazanie dzieł, wydarzeń i zjawisk dookreślających: kiedy i w jakim stopniu przemiany różnych form duchowości wpływały na dążenia wyzwalanych i wyzwalających podmiotów.

Poniżej wskazujemy przykładowe zagadnienia warte, naszym zdaniem, podjęcia:

  • narracje o postępie, rewolucji, awansie, wyzwoleniu, upodmiotowieniu, zdobywaniu głosu, oporze, sprawczości w odniesieniu do zjawisk o charakterze religijnym;
  • piśmiennictwo drugiej połowy XIX wieku jako świadectwo postaw, wzorów, matryc łączących lub przeciwstawiających sobie religijność i emancypację;
  • religijne języki wyzwolenia i opresji, rozwoju i podporządkowania;
  • analiza i krytyka wyobrażeń pisarskich na temat religijności warstw ludowych (między emocjonalnością a racjonalnością, spontanicznością a instytucjonalizacją itp.);
  • płeć, klasa i pochodzenie bohaterek i bohaterów religijnych opisanych w piśmiennictwie epoki; reinterpretacja postaci biblijnych w tekstach literackich w kontekście modernizacji religii i przemian społeczno-politycznych;
  • religia a style odbioru (ocena literatury ludowej/dla ludu, kobiecej/dla kobiet itp. z perspektywy krytyki religijnej);
  • rola religii w podręcznikach, poradnikach i broszurach przeznaczonych dla podmiotów nieuprzywilejowanych;
  • czasopisma między religijną zachowawczością a tendencjami emancypacyjnymi;
  • reprezentacja i dyskursyfikacja napięć między sekularyzacją a uświęceniem w odniesieniu do problemów ciała, płci, natury, zawodu, seksualności, klasy, rasy, kolonizacji itp.;
  • recepcja tekstów religijnych i metareligijnych (polskich i obcych) w perspektywie modernizacji duchowości;
  • demitologizacja tekstów religijnych i sakralizacja tekstów świeckich na tle transformacji zjawisk związanych z przemianami religijności;
  • wykorzystywanie argumentacji religijnej w przedstawieniach relacji społecznych oraz miejsca mniejszości lub grup wykluczonych w tekstach literackich, publicystycznych, politycznych, kaznodziejskich, papieskich, filozoficznych itp.;
  • autorytety i instytucje religijne wskazywane jako ważne z perspektywy dążeń emancypacyjnych różnych grup;
  • możliwości i ograniczenia konserwatywnych modeli emancypacji uwarunkowanych myśleniem religijnym;
  • poszukiwanie świadectw religijności grup podporządkowanych i krytyczna analiza źródeł niebezpośrednich;
  • rewizja dotychczasowego stanu badań nad religijnością w drugiej połowie XIX wieku z perspektywy emancypacyjnej.

Wszystkich zainteresowanych prosimy o nadsyłanie zgłoszeń wraz z krótkimi abstraktami do 15 listopada 2021 roku na adres: <konferencjaduszezmodernizowane@gmail.com>. Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do wyboru wystąpień najmocniej związanych z tematyką konferencji.

Mamy nadzieję, że obrady uda się zorganizować w sposób tradycyjny, stacjonarnie, lecz w związku z dynamicznie zmieniającą się sytuacją epidemiczną zastrzegamy możliwość wprowadzenia obrad hybrydowych lub zdalnych. Z tego powodu nie przewidujemy opłaty konferencyjnej, ale też nie zapewniamy noclegu i wyżywienia.

W zależności od liczby zgłoszeń i możliwości finansowych planujemy wydanie materiałów konferencyjnych albo w postaci monografii zbiorowej w wydawnictwie z listy ministerialnej, albo zbioru artykułów w czasopiśmie punktowanym.

Organizatorzy:

dr Łukasz Książyk

dr Damian Włodzimierz Makuch

mgr Adrianna Karbowiak

Zaproszenie Organizatorów

Information

Fee:
Bez opłat
Added on:
7 July 2021; 17:37 (Piotr Bordzoł)
Edited on:
7 July 2021; 17:37 (Piotr Bordzoł)

See also

14.07.2017

Doświadczenie wiary w kulturach i literaturach słowiańskich w świetle myśli postsekularnej

Wybitny socjolog religii Peter L. Berger, niegdyś zwolennik teorii sekularyzacji, w pracy "The Desecularization of the Word" (1999) zmienia dawne przekonania i pisze: „świat jest dziś tak samo religijny, jak był niegdyś, a w niektórych dziedzinach jeszcze bardziej”. Ta konkluzja stawia „na głowie” stanowisko, które długo dominowało w kulturze europejskiej. Czołowi myśliciele XIX wieku, August Comte i Karol Marks, uważali że modernizacja wraz z industrializacją, urbanizacją i wzrostem wykształcenia społeczeństwa doprowadzą do marginalizacji religijności.

08.04.2018

Pan Cogito o Bogu. Religijne wymiary twórczości Zbigniewa Herberta

Wydział Teologiczny UMK oraz Wydział Filologiczny UMK serdecznie zapraszają do udziału w konferencji naukowej "Pan Cogito o Bogu. Religijne wymiary twórczości Zbigniewa Herberta", która odbędzie się w Toruniu w dniach 24-26 października 2018 roku.

12.03.2019

Pieśń i piosenka religijna w ujęciu lingwistycznym, teologicznym i artystycznym / interdyscyplinarna konferencja naukowa

Zespół Języka Religijnego Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN, Instytut Liturgiczny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie oraz Zakład Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego i Onomastyki Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu serdecznie zapraszają do udziału w interdyscyplinarnej konferencji naukowej zatytułowanej: Pieśń i piosenka religijna w ujęciu lingwistycznym, teologicznym i artystycznym, która odbędzie się w Wambierzycach (Kotlina Kłodzka) w dniach 24-26 września 2019 roku.

26.04.2015

Sacrum sekularne? Ponowoczesna ekspresja duchowości

 

We use cookie files to make the use of our website more convenient for our users. If you do not wish cookie files to be saved on your hard drive, please change the settings of your browser. Read about our cookie policy.